Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này gắn liền với làng Hương Canh, thuộc huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, một làng nghề truyền thống nổi tiếng về làm đồ gốm, đặc biệt là các loại vại, chum, vò. Làng Hương Canh xưa kia là một trung tâm sản xuất đồ sành sứ lớn, sản phẩm làm ra không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt trong vùng mà còn được bán đi nhiều nơi. "Mua vại Hương Canh" vì thế là một hành động thực tế, quen thuộc trong đời sống của người dân. Việc chọn "mai" và "trúc" để chỉ sự kết hợp hài hòa, bền chặt trong hôn nhân phản ánh triết lý sống của người Việt xưa, coi trọng sự cân xứng, hòa hợp trong mọi mối quan hệ, đặc biệt là hôn nhân. Câu ca dao ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến, nơi hôn nhân thường do cha mẹ sắp đặt, nhưng vẫn tồn tại những khát vọng tự do yêu đương, mong muốn được nên duyên với người mình thương, nhất là khi cả hai bên gia đình đều môn đăng hộ đối, con cái cũng xứng đôi vừa lứa.