Ai về tôi hỏi đôi câu

Thôn trang tan nát vì đâu hỡi người

Nhà ngang ai đốt mấy mươi

Tóc tang ai tính mấy người chết oan

Bao vây ai đốt chợ làng

Đò ngang ai bắn máu loang đỏ đường?

Đây là một đoạn trích trong ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện nỗi đau thương, mất mát của người dân trước cảnh chiến tranh tàn khốc. Tác phẩm lay động lòng người bởi sự chân thật và bi thương.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh lịch sử đầy biến động của Việt Nam, có thể là thời kỳ chiến tranh phong kiến, hoặc những cuộc xâm lược của ngoại bang. Cảnh làng mạc bị tàn phá, nhà cửa bị đốt cháy, người dân chết oan, chợ búa bị hủy diệt là những hình ảnh quen thuộc trong lịch sử chiến tranh của dân tộc. "Nhà ngang" ám chỉ những ngôi nhà dân thường, "tóc tang" là biểu tượng của tang chế, sự mất mát người thân. "Chợ làng" là trung tâm sinh hoạt cộng đồng, nơi trao đổi hàng hóa và giao lưu văn hóa. "Đò ngang" là phương tiện đi lại thiết yếu qua sông. Việc đốt phá tất cả những thứ này cho thấy sự tàn bạo, hủy diệt không trừ một thứ gì, nhằm mục đích gây ra nỗi sợ hãi và tuyệt vọng cho người dân. Sự ra đời của những câu ca dao như thế này phản ánh tinh thần phản kháng, lòng yêu nước và khát vọng hòa bình của nhân dân ta.

Đoạn ca dao là lời tố cáo tội ác chiến tranh đầy ám ảnh, thể hiện sâu sắc lòng căm thù giặc ngoại xâm và niềm xót xa trước sự hy sinh, mất mát của nhân dân. Nó mang giá trị hiện thực và nhân văn sâu sắc, là tiếng lòng của dân tộc.