Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi mà hôn nhân thường không dựa trên tình yêu mà bị chi phối bởi lễ giáo, môn đăng hộ đối và ý muốn của gia đình. Hình ảnh "dây thiên lí" tượng trưng cho người phụ nữ, thường có thân phận yếu mềm, phụ thuộc, còn "tùng quân" có thể hiểu là người đàn ông có địa vị, hoặc một hoàn cảnh, một mối lương duyên không môn đăng hộ đối. Sự "quấn vào" này là kết quả của một cuộc gặp gỡ định mệnh, có thể do ai đó "xui", tức là xúi giục, sắp đặt, hoặc đơn giản là sự tình cờ nghiệt ngã của số phận. Trong văn hóa lúa nước, cây thiên lí leo vào cây tùng quân là một hình ảnh quen thuộc, dễ gợi liên tưởng đến mối quan hệ giữa con người. Nó phản ánh thực tiễn hôn nhân thời xưa, khi mà nhiều mối lương duyên bất thành, nhiều đôi lứa phải chia lìa hoặc chung sống trong khổ đau vì không hợp cảnh, hợp tình. Câu ca dao là tiếng lòng của những người phụ nữ bất hạnh, họ oán trách cái duyên, cái phận đã đưa đẩy họ vào những mối quan hệ éo le, trái ngang, không mang lại hạnh phúc.