Anh đi đánh cá cũng nhiều

Con nước lên xuống thủy triều phải theo

Nước ương đánh cá phải mò

Khi nào cạn nước cá xô vào chuồng

Nước rặc anh thả lưới buông

Cầu cho cá cả theo luồng cá xuôi

Cá đục cá gúng cá mòi

Con duội con ót thì xuôi theo luồng

Con kìm con đối vào chuồng

Được cả con tráp lên xuồng bán ngay.

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao về nghề cá này mô tả sinh động quy trình đánh bắt cá của người dân miền sông nước. Nó không chỉ là lời ca về lao động mà còn ẩn chứa những kinh nghiệm quý báu về tự nhiên và cuộc sống.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca mô tả các bước đánh bắt cá theo con nước. Từ việc chọn thời điểm nước lên, nước xuống, nước ương (nước kém), nước rặc (nước to) để sử dụng các phương pháp khác nhau như mò, thả lưới, rồi mong ước bắt được nhiều loại cá khác nhau như cá đục, cá gúng, cá mòi, cá duội, cá ót, cá kìm, cá đối, và đặc biệt là cá tráp.

Nghĩa bóng

Hình ảnh đánh bắt cá theo con nước tượng trưng cho việc nắm bắt thời cơ, thuận theo quy luật tự nhiên để đạt thành công. Câu ca còn ngụ ý con người cần kiên nhẫn, am hiểu quy luật để lao động hiệu quả và mong cầu cuộc sống ấm no, sung túc.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Đoạn ca dao này ra đời từ kinh nghiệm thực tiễn lâu đời của những người dân làm nghề chài lưới trên các sông, hồ, và vùng biển Việt Nam. Nền nông nghiệp lúa nước kết hợp với nghề cá là một phần quan trọng trong đời sống kinh tế của người Việt xưa. Họ sống phụ thuộc nhiều vào các yếu tố tự nhiên như mưa thuận gió hòa, và đặc biệt là con nước. Việc hiểu rõ quy luật lên xuống của thủy triều, sự thay đổi của dòng chảy theo từng loại nước (nước ương, nước rặc) là yếu tố sống còn quyết định sự thành bại trong mỗi chuyến ra khơi, vào sông đánh bắt. "Nước ương" là con nước nhỏ, thường vào cuối tháng hoặc đầu tháng âm lịch, nước kém, khó đánh bắt, phải "mò". "Nước rặc" là con nước lớn, khi nước rút mạnh, thích hợp để "thả lưới buông". Việc mong cầu "cá cả theo luồng cá xuôi" thể hiện khát vọng về một mùa bội thu, về sự sung túc. Các loại cá được liệt kê chi tiết cho thấy sự am hiểu sâu sắc về sản vật địa phương. "Cá tráp" thường là loại cá to, có giá trị, nên việc "lên xuồng bán ngay" là niềm vui và thành quả lao động.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi sếp giao cho dự án mới, tôi hơi băn khoăn nhưng rồi nghĩ "nước ương đánh cá phải mò", mình phải cố gắng tìm hiểu cách làm đã."
Phân tích: Người nói ví von việc phải tìm tòi, nỗ lực tìm ra cách làm trong giai đoạn đầu gặp khó khăn của dự án với việc mò cá khi nước kém. Nó thể hiện tinh thần không nản chí, sẵn sàng đối mặt với thử thách.

Kết luận

Đây là một đoạn ca dao mang giá trị hiện thực sâu sắc, phản ánh chân thực cuộc sống lao động của người dân chài. Qua đó, ca dao gửi gắm những bài học kinh nghiệm quý báu về cách ứng xử với tự nhiên và khát vọng về một cuộc sống đủ đầy, ấm no.
# Lao động sản xuất # đánh cá

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh