Anh lính là anh lính ơi

Em thương anh lính nắng nôi, sương hàn

Lính vua, lính chúa, lính làng

Ai bắt ra lính cho chàng phải đi

Thương chàng như lá đài bi

Ngày thì dãi nắng, đêm thì dầm mưa

Nhớ chàng ra ngẩn vào ngơ

Biết rằng quan cắt đến cơ độ nào?

Đoạn ca dao trên thể hiện nỗi lòng thương cảm sâu sắc của người dân đối với những người lính, những con người phải xa quê hương, chịu nhiều gian khổ trong cuộc đời binh nghiệp. Lời ca chan chứa tình yêu thương và sự sẻ chia.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh lịch sử Việt Nam, khi đất nước thường xuyên có chiến tranh, loạn lạc, hoặc phải tham gia quân đội để bảo vệ biên cương, chống giặc ngoại xâm. Nghĩa vụ quân sự thời xưa thường mang tính bắt buộc ("Ai bắt ra lính cho chàng phải đi"). Người lính là những người nông dân chân lấm tay bùn, quanh năm làm lụng vất vả, đến mùa vụ hay khi có lệnh triệu tập, họ phải tạm gác cuốc cày để khoác áo chinh chiến. Cuộc sống của người lính vô cùng gian khổ: ngày thì phơi mình dưới nắng gắt ("dãi nắng"), đêm thì chịu đựng cái lạnh giá của sương đêm ("dầm mưa"), thường xuyên phải di chuyển, đóng quân ở những nơi xa xôi, khắc nghiệt, thiếu thốn. Chính sự hy sinh thầm lặng, sự vất vả, thiếu thốn tình cảm gia đình, sự xa cách với quê hương, người thân đã gợi lên trong lòng người ở lại nỗi xót xa, thương cảm sâu sắc. Do đó, những người phụ nữ, những người thân yêu ở nhà thường gửi gắm tình cảm, nỗi nhớ nhung, sự lo lắng qua những lời ca dao mộc mạc, chân thành như thế này.

Đoạn ca dao là lời ru ân tình, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và lòng nhân ái của dân tộc Việt Nam. Nó không chỉ nói lên sự thương cảm với người lính mà còn ngầm phê phán những cuộc chiến tranh phi nghĩa, những chính sách quân sự hà khắc.