Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời từ trong đời sống lao động và sinh hoạt của người dân Việt Nam, đặc biệt là những người nông dân gắn bó với nghề trồng lúa nước. Khi người đàn ông trong gia đình, trụ cột chính, phải ra đi để làm ăn xa, buôn bán hoặc tham gia chiến trận, người phụ nữ ở nhà sẽ đảm nhận mọi công việc, vừa trông nom nhà cửa, vừa lao động sản xuất, đồng thời luôn ngóng trông tin tức và sự trở về của chồng. Hình ảnh 'anh xuôi' chỉ việc người đàn ông đi làm ăn xa, có thể là đi buôn bán trên sông nước hoặc lên rừng. 'Em vẫn trông chừng' diễn tả sự lo lắng, mong ngóng, và cả trách nhiệm của người ở lại. Việc 'trông mây, mây tản, trông rừng, rừng xanh' là cách diễn tả tâm trạng bồn chồn, dõi mắt theo những gì có thể gợi nhớ đến bóng dáng người thương hoặc nơi chàng đã đi qua. Cảnh vật thiên nhiên như mây, rừng trở thành bầu bạn, là nơi gửi gắm nỗi niềm. 'Hai hàng nước mắt chảy quanh má hồng' là hình ảnh trực quan, thể hiện nỗi buồn, sự nhớ nhung và có thể cả những khó khăn, vất vả mà người phụ nữ phải gánh chịu khi người thương vắng nhà. Câu ca dao phản ánh sâu sắc đạo lý thủy chung, sự hy sinh và tình yêu nồng nàn trong các mối quan hệ gia đình, tình yêu của người Việt xưa.