– Bây giờ hỏi thật chú cày:

Một trăm gánh ló được mấy tay mấy gồi?

– Hai tay úp lại một bàn,

Một trăm gánh ló được sáu ngàn tư tay

— Văn học dân gian Việt Nam
Đây là một câu ca dao về lao động sản xuất, thể hiện cách đố đáp dí dỏm trong đời sống nông nghiệp xưa. Câu ca dao đặt ra một câu hỏi hóc búa về việc đo lường sức lao động, và đưa ra một lời giải đáp bất ngờ, thú vị.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao hỏi về số lượng "tay" và "gồi" (đơn vị đo sức người và sức trâu kéo cày) để hoàn thành việc cày một trăm gánh lúa. Lời đáp "Hai tay úp lại một bàn, một trăm gánh lúa được sáu ngàn tư tay" ngụ ý về sự tính toán không theo quy chuẩn thông thường, ám chỉ sự khéo léo hoặc cách hiểu khác về công việc.

Nghĩa bóng

Câu ca dao mang ý nghĩa sâu xa về sự lao động thông minh, hiệu quả. Nó đề cao kinh nghiệm và sự nhanh nhạy của người nông dân trong việc tính toán công sức. Đồng thời, câu ca còn ẩn chứa sự dí dỏm, tinh tế trong cách giao tiếp, đố đáp mang tính giáo dục nhẹ nhàng.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh nông nghiệp lúa nước truyền thống của Việt Nam, nơi con trâu và sức người là hai yếu tố then chốt cho việc cày cấy. "Gánh lúa" là đơn vị đo khối lượng nông sản, còn "tay" và "gồi" là những đơn vị đo lường sức lao động mang tính ước lệ, dựa trên kinh nghiệm dân gian. Việc "một trăm gánh lúa được sáu ngàn tư tay" không phải là một phép tính toán học chính xác, mà là một cách nói ví von, ám chỉ một phương pháp canh tác hiệu quả, hoặc một cách phân công lao động khéo léo, giảm thiểu công sức nhưng vẫn đạt năng suất cao. Có thể câu ca dao này xuất phát từ một tình huống thực tế khi người nông dân đúc kết kinh nghiệm, hoặc là một câu đố vui giữa những người cùng làm nông nghiệp để thể hiện sự am hiểu về công việc đồng áng.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi bàn về năng suất làm việc, có người đùa rằng: "Với cách làm này thì đúng là một trăm gánh lúa được sáu ngàn tư tay ấy!""
Phân tích: Câu này được dùng để ví von về một phương pháp làm việc cực kỳ hiệu quả, tiết kiệm sức lực nhưng vẫn đạt được kết quả cao, tương tự như ý nghĩa ẩn dụ của câu ca dao gốc về sự khéo léo trong lao động.

Kết luận

Câu ca dao là minh chứng cho trí tuệ dân gian trong lao động sản xuất. Nó không chỉ phản ánh thực tiễn nông nghiệp mà còn gửi gắm bài học về sự thông minh, hiệu quả trong công việc. Giá trị nghệ thuật nằm ở lối nói ẩn dụ, đố đáp độc đáo và ý nghĩa giáo dục sâu sắc.
# Lao động sản xuất # đối đáp

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh