Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, khi việc đi lại còn vô cùng khó khăn và cách trở. Các đôi lứa yêu nhau thường bị chia cắt bởi chiến tranh, loạn lạc, hoặc do điều kiện kinh tế, địa lý (cha mẹ đi làm ăn xa, chồng đi lính, đi buôn bán ở những vùng đất xa xôi). Khoảng cách địa lý không chỉ đơn thuần là vài chục, vài trăm cây số mà còn là sự cách trở bởi sông núi, bởi tập tục, bởi những phương tiện đi lại thô sơ, tốn kém thời gian và công sức. Trong một xã hội mà quan niệm “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó” còn nặng nề, nhiều cuộc hôn nhân không đến từ tình yêu mà là sắp đặt, càng khiến cho những mối tình chân thật gặp nhiều trắc trở, đôi khi chỉ có thể gặp nhau trong mơ ước hoặc qua những cánh thư ít ỏi, chậm trễ. "Cách lựu xa lê" là một hình ảnh ước lệ, gợi lên sự ngăn cách không chỉ về không gian mà còn có thể cả thời gian, khiến cho tình cảm không có cơ hội được bồi đắp, vun tưới, dẫn đến sự xa cách ngày càng lớn, "biết làm sao đặng trọn bề ái ân" là lời than thở chua xót cho một tình yêu đẹp nhưng đầy trắc trở, bất lực trước hoàn cảnh.