Bấy lâu ta ở với ta

Bây giờ có Phú Lang Sa lọt vào

Bây giờ đất thấp trời cao

An Nam, Quảng Tống phải vào lụy Tây

Bây giờ khố bẹ đi giày

Bờ lau lên phố, đĩ nay lên bà

Mấy đời khoai sắn nở hoa

Thau rau đắc thế, trẻ già thất kinh

Bấy lâu vua trị một mình

Bây giờ Nhà nước đã rành chia đôi

Văn nhân khoa mục ở rồi

Những phường dốt nát lên ngồi làm quan

Những anh phơ phất loàng xoàng

Làm bồi làm bếp ra ràng cậu chiêu

Các quan trung nghĩa trong triều

Về nhà ngồi xó liệu chiều thủ thân

Những quân vô nghĩa, nịnh thần

Tìm thầy, tìm cách lần lần thăng quan

Trị dân lắm sự tham tàn

Kiếm tiền kiếm bạc mới toan bằng lòng

Muốn cho bể lặng, sông trong

Cách hết lũ ấy mới mong thái bình

— Văn học dân gian Việt Nam
Đây là một bài ca dao thể hiện tâm trạng uất hận, bất bình của người dân Việt Nam trước cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ và sự thối nát của bộ máy quan lại triều đình. Bài ca dao phản ánh một giai đoạn lịch sử đầy biến động và đau thương.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao mô tả một cách mỉa mai sự thay đổi trật tự xã hội: người dân nghèo khổ (khố bẹ) nay lại được hưởng thụ (đi giày), những người thấp kém (bờ lau) lại được lên vị trí cao trong xã hội (lên phố), người phụ nữ hư hỏng (đĩ) nay lại trở thành bà có địa vị. Tình cảnh này gây ra sự kinh ngạc và lo sợ.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng của bài ca dao là sự đảo lộn trật tự xã hội, những kẻ bất tài, vô học lại leo cao, còn những người tài đức lại bị gạt bỏ. Nó thể hiện sự bất mãn sâu sắc trước hiện thực xã hội mục ruỗng, tham nhũng và mong muốn một triều đại minh quân để lập lại thái bình.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, khi thực dân Pháp xâm lược và thiết lập chế độ bảo hộ. Giai cấp thống trị triều Nguyễn lúc bấy giờ trở nên suy đồi, bất lực trước kẻ thù, ra sức bóc lột nhân dân và ra tay đàn áp các phong trào yêu nước. "Phú Lang Sa" là cách gọi chỉ người Pháp. "An Nam", "Quảng Tống" (tức Quảng Đông, Trung Quốc) thể hiện sự suy yếu, mất chủ quyền của đất nước. "Nhà nước đã rành chia đôi" ám chỉ việc đất nước bị chia cắt, quyền lực bị tước đoạt. "Văn nhân khoa mục" là những người có học thức, đỗ đạt nhưng bị gạt ra ngoài lề, trong khi "phường dốt nát" lại leo cao nắm quyền. "Khố bẹ đi giày", "bờ lau lên phố, đĩ nay lên bà" là những hình ảnh ẩn dụ cho sự đảo lộn trật tự xã hội, sự tráo trở của thời thế.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi chứng kiến một người không có năng lực nhưng lại được thăng chức một cách khó hiểu, ai đó có thể buông một câu "Đúng là bờ lau lên phố, đĩ nay lên bà!"."
Phân tích: Câu này được sử dụng để mỉa mai, chê trách sự bất công trong việc bổ nhiệm cán bộ, nơi mà người không xứng đáng lại có được vị trí cao, còn người tài đức lại bị bỏ rơi hoặc không có cơ hội. Nó thể hiện sự bất bình về trật tự xã hội bị đảo lộn.

Kết luận

Bài ca dao là lời tố cáo đanh thép đối với chế độ thực dân và bộ máy quan lại mục ruỗng. Nó thể hiện tinh thần yêu nước, khát vọng chính nghĩa và mong muốn về một xã hội công bằng, thái bình của nhân dân lao động.
# Lịch sử # Pháp thuộc # phong kiến

Bài viết liên quan