Bên Tây có chiếc tàu sang

Sinh ra khố đỏ, quần vàng, áo thâm

Cho nên anh chịu âm thầm

Vai vác khẩu súng, tay cầm bình-toong

Ra đi sông cạn đá mòn

Ra đi thương nhớ vợ con ở nhà

Việc Tây anh phải trẩy xa

Khi ở Hà Nội khi ra Hải Phòng

Nói ra đau đớn trong lòng

Vợ con nào biết vân mòng là đâu

Đoạn ca dao trên miêu tả chân thực cuộc sống của người lính Việt Nam trong thời kỳ Pháp thuộc, khi phải xa nhà lên đường làm nghĩa vụ cho chính quyền thực dân. Bài ca dao thể hiện nỗi lòng của người ra đi và sự hy sinh thầm lặng.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh Việt Nam bị thực dân Pháp đô hộ. "Chiếc tàu sang" ám chỉ tàu chiến hoặc tàu vận tải của Pháp, phương tiện đưa những người lính Việt đi làm nhiệm vụ ở các vùng đất xa xôi, hoặc thậm chí là ra nước ngoài phục vụ cho đế quốc. "Khố đỏ, quần vàng, áo thâm" là trang phục đặc trưng của lính bản xứ trong quân đội viễn chinh Pháp. "Vai vác khẩu súng, tay cầm bình-toong" mô tả hình ảnh quen thuộc của người lính trên đường hành quân. "Ra đi sông cạn đá mòn" là cách nói ước lệ để chỉ những chặng đường dài, gian khổ, đầy hiểm nguy. "Việc Tây" ám chỉ công việc phục vụ cho chính quyền thực dân Pháp, một nhiệm vụ miễn cưỡng và đầy cam chịu. Bối cảnh lịch sử này đã tạo nên những nỗi niềm day dứt, sự xa cách với gia đình, và tâm trạng u uất của người lính. Họ phải đi xa, chịu đựng gian khổ, nhưng lại không thể chia sẻ nỗi lòng với vợ con, bởi đó là "việc Tây" - một thứ bổn phận đầy đau đớn và tủi nhục trong mắt người dân Việt Nam lúc bấy giờ.

Đoạn ca dao là tiếng lòng của người lính trong hoàn cảnh lịch sử éo le, phản ánh số phận bi thương của người dân Việt Nam dưới ách đô hộ. Nó có giá trị tố cáo tội ác của chiến tranh và khơi dậy lòng yêu nước, thương người.