Nguồn gốc và Xuất xứ
Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, nơi mà các mối quan hệ tình cảm nam nữ thường chịu sự chi phối mạnh mẽ của lễ giáo, phong tục và đặc biệt là yếu tố 'cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy'. Hoàn cảnh phổ biến nhất để những lời ca dao này cất lên là khi đôi trai gái đã có tình cảm với nhau nhưng vấp phải sự ngăn cản của gia đình, hoặc do sự khác biệt về địa vị, hoàn cảnh sống (như chàng trai tự nhận là 'con thuyền lênh đênh' còn cô gái là 'con gái thuyền quyên' - ý chỉ người con gái đài các, khuê các, có cuộc sống sung túc hơn). "Miếng trầu xanh" là hình ảnh ẩn dụ cho sự gắn kết, cho lời ước hẹn, cho lễ vật trong phong tục kết đôi xưa kia. "Bèo trôi", "chim lẻ bạn" là những hình ảnh thiên nhiên quen thuộc, gợi cảm giác bơ vơ, cô đơn, trôi dạt, phản ánh tâm trạng của người phụ nữ khi tình yêu dang dở. "Chuyến đò tình" là hình ảnh ẩn dụ cho cơ hội, cho bước ngoặt quan trọng của đời người con gái, nếu lỡ thì sẽ khó có lại. Việc chàng trai đáp "không nợ không duyên" thể hiện sự chấp nhận, dù đau lòng, trước hiện thực phũ phàng, đồng thời thể hiện sự cao thượng khi không muốn cô gái vì mình mà lỡ dở.