Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này phản ánh sâu sắc quan niệm về tình nghĩa trong đời sống xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở những cộng đồng làng xã nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào sự gắn kết cộng đồng. Trong văn hóa lúa nước, con người sống dựa vào nhau, từ công việc đồng áng đến đời sống sinh hoạt. Sự "biết nhau" ở đây không chỉ là quen biết thông thường mà còn là sự thấu hiểu, chia sẻ, cùng nhau gánh vác công việc chung, cùng nhau xây dựng gia đình, vun đắp tình cảm. Việc "bỏ nhau" là một sự đổ vỡ nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn làm lung lay nền tảng cộng đồng. "Tội trời" là sự lên án theo quan niệm tâm linh, cho rằng sự phụ bạc, vô tình là tội lỗi nghiêm trọng, sẽ bị trời phạt. "Công phu" chỉ sự vun đắp, đầu tư công sức, tình cảm trong một mối quan hệ. Khi mối quan hệ tan vỡ, sự đầu tư đó trở nên vô ích, và ai sẽ đền bù cho những mất mát này? Câu ca dao ra đời từ thực tiễn cuộc sống, nơi tình nghĩa vợ chồng, tình làng nghĩa xóm, tình bạn bè được coi trọng. Nó là tiếng lòng của những người rơi vào hoàn cảnh éo le, bị bỏ rơi, cảm thấy oan trái và muốn tìm sự công bằng.