Bực mình lên tận thiên cung

Bắt ông Nguyệt lão hỏi thăm vài lời

Nỡ lòng trêu ghẹo chi tôi

Lênh đênh bèo nổi mây trôi một thì

Biết người biết mặt nhau chi

Để đêm em tưởng ngày thì em mơ

Bắc Ninh cho đến Phủ Từ

Qua cầu sông Nhị ngẩn ngơ tìm người

Tìm người chẳng biết mấy nơi

Tìm ba mươi sáu phố thấy người ở đây. …

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn trích ca dao này thể hiện tâm trạng yêu đương nồng nàn, day dứt của cô gái. Lời ca thể hiện khát vọng cháy bỏng được gặp gỡ, gắn bó với người mình yêu. Qua đó, bộc lộ tình cảm chân thành và sâu sắc.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Chàng trai/cô gái cảm thấy vô cùng bực bội, đến mức muốn lên tận trời để hỏi Nguyệt lão (ông tơ bà nguyệt) vì sao lại se duyên trêu đùa mình. Họ cảm thấy mình trôi nổi, bơ vơ như bèo nổi mây trôi, mất phương hướng trong tình yêu.

Nghĩa bóng

Câu ca diễn tả nỗi nhớ nhung da diết, tương tư đến mức cả ngày lẫn đêm đều mơ về người yêu. Tình yêu đã khiến họ mất ăn mất ngủ, chỉ mong sớm ngày đoàn tụ. Qua đó, bài học về sự chân thành trong tình yêu và nỗi khổ khi yêu xa.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này có nguồn gốc từ vùng Kinh Bắc, đặc biệt là khu vực Phủ Từ Sơn (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh). Đây là vùng đất có truyền thống văn hóa dân ca lâu đời, đặc biệt là quan họ. Trong bối cảnh xã hội xưa, việc mai mối, xem tuổi, xem mệnh do ông Nguyệt lão (thường được hình dung qua những người mai mối hoặc quan niệm dân gian về định mệnh tình duyên) đóng vai trò quan trọng. Ca dao ra đời trong hoàn cảnh các mối lương duyên thường không do tự nguyện mà chịu sự sắp đặt của gia đình, xã hội. Khi tình yêu nảy nở, các chàng trai cô gái thường phải chịu sự ngăn cách, xa cách, hoặc chưa được đến với nhau. Họ cảm thấy bực bội, muốn trách móc cả những thế lực siêu nhiên như ông Nguyệt lão. Việc đi tìm người yêu qua những địa danh như 'qua cầu sông Nhị', 'ba mươi sáu phố' cho thấy sự mong mỏi, khát khao vượt qua mọi khoảng cách địa lý để tìm đến người mình yêu, thể hiện tinh thần dám vượt qua những rào cản để đến với hạnh phúc.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi người yêu đi công tác xa, cô gái nhắn tin: 'Anh ơi, em bực mình lên tận thiên cung hỏi ông Nguyệt lão sao lại để mình xa cách thế này!'"
Phân tích: Cô gái dùng lời ca dao để diễn tả sự bực bội, nhớ nhung và trách móc số phận, cũng như người se duyên (ông Nguyệt lão) vì đã để hai người yêu nhau phải xa cách, thể hiện nỗi tương tư day dứt.

Kết luận

Ca dao là lời tự tình của tuổi trẻ đầy khát vọng trong tình yêu. Tác phẩm thể hiện nghệ thuật ví von, ẩn dụ độc đáo cùng giọng điệu tâm tình, tha thiết. Câu ca dao mang giá trị nhân văn sâu sắc, ca ngợi tình yêu chân thành và sự chung thủy.

Bài viết liên quan