Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này có khả năng ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi mà người phụ nữ thường chịu nhiều thiệt thòi, bị ràng buộc bởi các quy tắc khắt khe của lễ giáo, phong tục. "Trời thu" gợi lên một không gian thoáng đãng, đẹp đẽ, tương phản với sự tù túng của "lồng", của "phòng". "Chim gáy cúc cu" là loài chim có tiếng hót hay, tượng trưng cho khát vọng tự do. Việc bị nhốt trong lồng khiến nó mất đi tiếng hót, giống như người phụ nữ tài sắc bị giam cầm trong bốn bức tường, không được thể hiện tài năng, không được sống đúng với bản thân. "Tay bế tay bồng" chỉ những đứa con, là niềm vui, là sự ấm êm của gia đình, nhưng sự sung sướng đó lại đối lập với nỗi cô đơn của người mẹ, người vợ "vò võ trong phòng chiếc thân". Điều này có thể ám chỉ người phụ nữ có thể có một cuộc sống tương đối đủ đầy về vật chất nhưng lại thiếu vắng tình thương, sự chia sẻ, hoặc họ có thể phải xa cách con cái, người thân. Hoàn cảnh này rất phổ biến trong các gia đình quyền quý hoặc những người chồng đi xa, để lại người vợ ở nhà một mình với nỗi buồn và sự chờ đợi.