Canh một dọn cửa dọn nhà

Canh hai dệt cửi canh ba đi nằm

Canh tư bước sang canh năm

Chiềng anh dậy học còn nằm làm chi

Một mai chúa mở khoa thi

Bảng vàng chói lọi bia đề tên anh

Bõ công cha mẹ sắm sanh

Tiền lưng gạo bị cho anh về trường

Nghi vệ đóng hai bên đường

Ngựa anh đi trước võng nàng theo sau

Kẻ chiêng người trống đua nhau

Tiếng khoan tiếng nhịp tiếng mau rộn ràng

Rước vinh quy về nhà bái tổ

Ngả trâu bò làm lễ tế thần

Để cho bảy huyện nhân dân

No say được đội hoàng ân từ rày

Tác phẩm "Canh một dọn cửa... đội hoàng ân từ rày" là một bài ca dao thể hiện khát vọng về một tương lai tươi sáng, vinh quang cho người học trò và sự ấm no, hạnh phúc cho quê hương. Bài ca dao này thường được cất lên trong những dịp lễ hội, ngày Tết, thể hiện tinh thần lạc quan và niềm tin vào cuộc sống.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi nền giáo dục khoa cử đóng vai trò quan trọng trong việc tuyển chọn nhân tài và duy trì trật tự xã hội. Việc học hành, đỗ đạt không chỉ mang lại vinh quang cho cá nhân, gia đình mà còn là con đường để thay đổi vận mệnh, đóng góp cho quê hương. Hoàn cảnh ra đời của bài ca dao gắn liền với ước mơ của tầng lớp nhân dân lao động về một tương lai tốt đẹp hơn thông qua con đường học vấn. Nó phản ánh thực tế đời sống, nơi cha mẹ sẵn sàng hy sinh, dành dụm tiền bạc, gạo thóc để cho con được ăn học, mong con thành tài. Lễ vinh quy bái tổ, cảnh tượng "ngựa anh đi trước võng nàng theo sau", tiếng chiêng trống rộn ràng là những hình ảnh quen thuộc trong các dịp lễ mừng công danh ngày xưa, thể hiện sự tôn vinh của cộng đồng đối với người đỗ đạt, đồng thời cũng là sự chia sẻ niềm vui, niềm tự hào của dân làng.

Bài ca dao "Canh một dọn cửa... đội hoàng ân từ rày" là lời ca ngợi công lao học hành, sự hiếu thảo và khát vọng về một cuộc sống vinh quang, ấm no. Nó mang giá trị giáo dục sâu sắc, khích lệ tinh thần học tập và ý thức trách nhiệm với cộng đồng.