Canh nông, sớm tối ngoài đồng

Suốt ngày cặm cụi, chổng mông lên trời

Bữa ăn như bữa vét nồi

Đói cào đói rã, mồ hôi ướt đầm

Sống gì sống tối sống tăm

Khổ ngày khổ tháng khổ năm khổ đời

Bắc thang lên hỏi Phật Trời

Cớ sao lại để kiếp người đắng cay

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao trên là tiếng lòng của người nông dân Việt Nam xưa, phản ánh chân thực cuộc sống lam lũ, vất vả. Nó thể hiện tâm trạng bi quan, bất mãn trước số phận nghiệt ngã mà họ phải gánh chịu.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca diễn tả hình ảnh người nông dân quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, làm việc quần quật từ sáng sớm đến tối mịt. Bữa ăn đạm bạc, thiếu thốn, cơ thể luôn trong trạng thái mệt mỏi, kiệt sức vì đói và lao động nặng nhọc.

Nghĩa bóng

Đây là lời than thân trách phận, thể hiện sự bế tắc, tuyệt vọng của người lao động trước cuộc đời khổ cực không lối thoát. Câu ca còn mang ý nghĩa tố cáo xã hội phong kiến bất công, không mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho người nông dân.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, mà đặc biệt là giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám, khi đại đa số dân cư sống bằng nghề nông nghiệp. Nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp lạc hậu, phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên (mưa thuận gió hòa). Người nông dân phải làm lụng vất vả quanh năm, từ việc cày cấy, gieo hạt, chăm sóc đến thu hoạch, nhưng năng suất lao động thấp do công cụ thô sơ và sự áp bức của địa tô, thuế má nặng nề. Cuộc sống của họ vô cùng bấp bênh, đói nghèo triền miên. Điều kiện sống khổ cực, thiếu thốn cả về vật chất lẫn tinh thần đã ăn sâu vào tiềm thức, thôi thúc họ tìm đến những đấng tối cao như "Phật Trời" để bày tỏ nỗi niềm, thắc mắc về sự bất công của số phận. Câu ca dao là sự chắt lọc từ thực tiễn lao động, sinh hoạt và tâm tư nguyện vọng của bao thế hệ nông dân Việt Nam, mang đậm tính thời đại và lịch sử.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nghe ai đó than thở về công việc vất vả, ít được đền đáp, tôi thường liên tưởng đến câu ca dao này."
Phân tích: Câu ca dao được dùng để so sánh, đồng cảm với hoàn cảnh khó khăn, lam lũ của người khác. Nó giúp diễn tả sinh động nỗi khổ của người lao động chân tay, những người làm việc cực nhọc mà vẫn chật vật mưu sinh.

Kết luận

Đoạn ca dao là một tác phẩm nghệ thuật dân gian đặc sắc, thể hiện giá trị hiện thực sâu sắc. Nó phản ánh chân thực cuộc sống khổ cực của người nông dân và là tiếng nói tố cáo xã hội bất công, đồng thời thể hiện khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn.
# Lao động sản xuất # Than thân trách phận # cày cấy # thân phận # nghèo đói

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh