Cất cây đòn gánh đi ra

Chờ cho tan chợ, về nhà tối thui

Về nhà, con đói ngủ vùi

Dầu đèn không có, cực ơi bớ chồng

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Cất cây đòn gánh đi ra... cực ơi bớ chồng" là một lời than thở mộc mạc, chân thật về cuộc sống lam lũ, nhọc nhằn của người phụ nữ Việt Nam xưa. Lời ca dao khắc họa nỗi khổ của người vợ phải gánh vác mọi gánh nặng trong gia đình.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Hình ảnh "cất cây đòn gánh" gợi lên công việc lao động nặng nhọc, thường ngày của người phụ nữ. "Chờ cho tan chợ, về nhà tối thui" diễn tả sự vất vả, quay cuồng với công việc đồng áng, chợ búa, về đến nhà khi trời đã khuya. "Con đói ngủ vùi, dầu đèn không có" là hiện thực nghèo khó, thiếu thốn trong căn nhà xiêu vẹo.

Nghĩa bóng

Câu ca dao là lời than thân trách phận, thể hiện sự tủi cực, bất công trong cuộc sống hôn nhân. Qua đó, nó ngụ ý về vai trò quan trọng và sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ, đồng thời lên án những gánh nặng vô hình mà họ phải gánh chịu trong xã hội cũ.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi người phụ nữ thường chịu nhiều thiệt thòi, áp bức. Cuộc sống nông nghiệp lúa nước đòi hỏi sự tần tảo, làm lụng quanh năm. Hình ảnh cây đòn gánh là biểu tượng quen thuộc cho gánh nặng mưu sinh. Người phụ nữ không chỉ làm việc đồng áng, buôn bán chợ búa mà còn phải lo toan việc nhà, chăm sóc con cái. Sự nghèo đói, thiếu thốn vật chất, đến nỗi không có cả "dầu đèn" để thắp sáng khi đêm về, phản ánh thực trạng chung của nhiều gia đình nông thôn thời xưa. "Cực ơi bớ chồng" là lời trách móc nhẹ nhàng, thể hiện sự mệt mỏi, chán chường và mong muốn sự sẻ chia, gánh vác từ người chồng, người bạn đời. Câu ca dao này là tiếng lòng của bao người phụ nữ, là minh chứng cho sự nhọc nhằn, đức hy sinh và cả những ước mong giản dị về một cuộc sống đủ đầy hơn.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nhìn thấy người mẹ già vẫn tần tảo gánh gồng, người con trai bất giác thốt lên: "Cất cây đòn gánh đi ra... cực ơi bớ chồng""
Phân tích: Người con dùng câu ca dao để thể hiện sự xót xa, thương cảm trước gánh nặng cuộc đời của mẹ. Lời than thở này cũng ngầm nhắc nhở người chồng (ông nội của người nói) về sự vất vả của người phụ nữ mà ông đã chung sống.

Kết luận

Câu ca dao "Cất cây đòn gánh đi ra..." là một kiệt tác dân gian giàu giá trị nhân văn. Nó không chỉ phản ánh chân thực hiện thực cuộc sống mà còn tôn vinh phẩm chất chịu thương chịu khó, đức hy sinh cao cả của người phụ nữ Việt Nam.
# Tình cảm gia đình, bạn bè # Than thân trách phận # đòn gánh # chợ phiên # người phụ nữ

Bài viết liên quan