Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này có nguồn gốc sâu xa từ đời sống văn hóa, tinh thần của người Việt xưa, đặc biệt là những người phải xa quê lập nghiệp, sinh sống nơi đất khách quê người. Trong bối cảnh xã hội phong kiến, chiến tranh loạn lạc, việc ly hương là điều không hiếm gặp. Những người con xa xứ luôn mang trong mình nỗi nhớ cồn cồn về quê nhà, về gia đình, người thân yêu. Âm thanh vang vọng như tiếng chim kêu, tiếng gà gọi, hay những âm thanh báo hiệu của lễ hội (như tiếng trống, tiếng chiêng trong các dịp "linh đình") đều có thể gợi lên nỗi nhớ quê hương mãnh liệt. "Chim nhớ tổ" và "gà nhớ con" là những hình ảnh quen thuộc, gần gũi trong đời sống nông thôn, thể hiện bản năng gắn bó với nơi sinh ra và trách nhiệm với con cái. "Loan nhớ phượng" là hình ảnh ẩn dụ cho tình yêu đôi lứa thắm thiết, sự tương tư mong chờ. "Mình nhớ ta" là lời tỏ bày trực tiếp của người nói về nỗi nhớ thương dành cho đối phương. Câu ca dao này ra đời từ kinh nghiệm sống, từ tâm tư tình cảm chung của biết bao thế hệ người Việt, phản ánh khát vọng sum vầy, đoàn tụ.