Câu tôm xuồng nhỏ khó ngồi

Ban đêm ngủ gục, gỡ mồi ăn chơi.

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Câu tôm xuồng nhỏ khó ngồi / Ban đêm ngủ gục, gỡ mồi ăn chơi" là một lời than thân quen thuộc trong kho tàng ca dao Việt Nam. Câu ca dao này phản ánh một thực tế lao động vất vả, nhọc nhằn.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen, câu ca dao miêu tả hình ảnh người lao động nghèo khó, phải ngồi trên chiếc xuồng nhỏ bé để hành nghề câu tôm. Công việc này kéo dài cả ngày lẫn đêm, đến nỗi ban đêm họ ngủ gật ngay trên xuồng, thậm chí còn tranh thủ "gỡ mồi" để ăn tạm.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng, câu ca dao thể hiện sự bi đát, túng quẫn của người nông dân, ngư dân xưa. Cuộc sống lam lũ, thiếu thốn đến mức ngay cả giấc ngủ cũng không trọn vẹn, bữa ăn cũng vội vàng, qua loa. Đó là lời than thở về thân phận, mong muốn một cuộc sống ấm no hơn.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao "Câu tôm xuồng nhỏ khó ngồi / Ban đêm ngủ gục, gỡ mồi ăn chơi" ra đời từ trong cuộc sống lao động, mưu sinh đầy vất vả của tầng lớp nhân dân lao động nghèo, đặc biệt là những người làm nghề chài lưới, đánh bắt cá tôm trên sông nước. Trong xã hội xưa, phương tiện đi lại và sinh sống chủ yếu của những người dân vùng sông nước là những chiếc xuồng, chiếc ghe nhỏ. Việc câu tôm, bắt cá thường đòi hỏi sự kiên nhẫn, thức khuya dậy sớm, thậm chí là thức trắng đêm. Chiếc xuồng nhỏ bé không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là nơi làm việc, là nhà ở tạm bợ. Ngồi trên xuồng nhỏ lâu, cơ thể mệt mỏi, dễ dẫn đến ngủ gật. "Gỡ mồi ăn chơi" ở đây không hẳn là ăn uống vui chơi mà là hành động tranh thủ ăn những thức ăn đạm bạc, mang theo để có sức lao động tiếp, thể hiện sự eo hẹp, thiếu thốn trong cuộc sống. Câu ca dao này có lẽ đã được hình thành và lan truyền trong cộng đồng dân cư ven sông, ven biển, phản ánh chân thực thực trạng kinh tế, xã hội và đời sống sinh hoạt của họ.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Ông bà ta thường nói "Câu tôm xuồng nhỏ khó ngồi, ban đêm ngủ gục, gỡ mồi ăn chơi" để nói về sự vất vả của những người lao động chân tay."
Phân tích: Trong bối cảnh nói về những công việc đòi hỏi nhiều sức lực, thời gian và sự kiên nhẫn, người ta thường trích dẫn câu ca dao này để nhấn mạnh sự nhọc nhằn, thiếu thốn mà người lao động phải trải qua, thể hiện sự đồng cảm và thấu hiểu.

Kết luận

Câu ca dao là bức tranh hiện thực sinh động về cuộc sống lam lũ của người lao động nghèo. Nó không chỉ mang giá trị tố cáo xã hội mà còn thể hiện triết lý sống nhẫn nại, vươn lên trong nghịch cảnh của người dân Việt Nam.

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.