Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này, cùng với vế sau "Chừng nào anh được cá quên nơm, em hãy buồn", phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần và tập quán hôn nhân của người Việt xưa, đặc biệt là ở các vùng nông thôn ven sông nước. Hình ảnh 'cá quên nơm' là một ẩn dụ quen thuộc, xuất phát từ kinh nghiệm đánh bắt cá thủ công bằng nơm – một dụng cụ đan bằng tre. Khi đặt nơm trên sông, người đánh cá phải canh chừng cẩn thận, nếu cá lọt vào nơm thì phải nhanh chóng nhấc lên. Việc "cá quên nơm" (hoặc cá đã đầy nơm) là dấu hiệu thành công, là thành quả lao động. Tuy nhiên, trong ngữ cảnh này, "cá quên nơm" lại mang ý nghĩa tiêu cực, ám chỉ sự lãng quên, bội bạc, như việc đánh bắt đã xong mà người đánh cá lại quên mất cái nơm (hoặc để cá thoát ra). Câu ca thể hiện nỗi lòng của người vợ, người yêu khi lo sợ người đàn ông của mình sẽ thay lòng đổi dạ, quên đi tình nghĩa. Nó bộc lộ sự bất an và mong muốn sự chung thủy, gắn bó bền chặt, đồng thời cho thấy vai trò và tâm tư của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, nơi họ thường ở thế yếu và phụ thuộc vào người đàn ông.