Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này thuộc thể loại "Ca dao dân ca", phản ánh đời sống lao động và tình cảm của người nông dân Việt Nam xưa, đặc biệt là trong các hoạt động gắn liền với tre. Tre là loại cây thân thuộc, có nhiều công dụng trong đời sống sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp: làm nhà, làm nông cụ (rựa là một dụng cụ làm nông phổ biến để phát quang, chặt cây), làm đồ dùng gia đình. "Chém tre mẻ rựa" là một hình ảnh quen thuộc, gợi lên sự vất vả, nhọc nhằn trong lao động. Việc cô gái ví tình yêu của mình khiến "chém tre mẻ rựa" cho thấy tình yêu ấy mãnh liệt, khiến nàng quên đi công việc, thậm chí có thể gây ra những tổn hại, bất cẩn. "Mặc" ở đây có thể hiểu là sự "mặc cảm", "tủi phận" hoặc sự "lẽ ra", "đáng lẽ". "Thế gian ai cũng một thì" diễn tả quan niệm xã hội lúc bấy giờ, khi con người đến tuổi là lập gia đình, không ai muốn lẻ loi. Nàng lo sợ chàng trai sẽ đi lấy vợ, để lại nàng cô đơn "vui xuân riêng thiếp". Bối cảnh ra đời có thể gắn liền với những dịp lễ hội mùa xuân, khi các đôi trai gái có dịp gặp gỡ, giao duyên, và cũng là lúc nỗi nhớ nhung, mong mỏi về một mái ấm gia đình trở nên mãnh liệt.