Chiều chiều ra đứng ngõ xuôi,

Ngó không thấy mẹ, bùi ngùi nhớ thương

— Văn học dân gian Việt Nam
Hai câu ca dao "Chiều chiều ra đứng ngõ xuôi, Ngó không thấy mẹ, bùi ngùi nhớ thương" là một đoạn trích tiêu biểu của thể loại ca dao Việt Nam. Bài ca dao thể hiện nỗi lòng da diết của người con xa quê.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Vào mỗi buổi chiều tà, người con ra đứng ở cuối con ngõ quen thuộc, mong ngóng hình bóng người mẹ. Tuy nhiên, ngóng mãi mà không thấy mẹ đâu, lòng con dâng lên nỗi buồn thương khôn xiết.

Nghĩa bóng

Câu ca dao không chỉ nói về nỗi nhớ mẹ đơn thuần mà còn ẩn chứa sự cô đơn, trống vắng của người con khi phải sống xa nhà. Nó đề cao tình mẫu tử thiêng liêng, là bài học về lòng hiếu thảo và sự gắn bó gia đình.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao "Chiều chiều ra đứng ngõ xuôi, Ngó không thấy mẹ, bùi ngùi nhớ thương" ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, khi mà cuộc sống nông nghiệp còn nhiều khó khăn, đòi hỏi con người phải bôn ba làm ăn xa xứ. Đặc biệt, vào những thập niên 1930 - 1940, tình hình kinh tế khó khăn, nạn đói diễn ra thường xuyên, nhiều người phải rời quê hương lên thành phố, lên đồn điền cao su hoặc đi làm ăn ở những vùng đất xa lạ để kiếm sống, mong gửi chút tiền về cho gia đình. Trong hoàn cảnh ấy, nỗi nhớ quê, nhớ nhà, nhớ cha mẹ trở nên day dứt, mãnh liệt. "Chiều chiều" gợi lên không gian và thời gian đặc trưng, là lúc lao động vất vả trong ngày đã tạm lắng, là lúc con người dễ chìm vào suy tư, hoài niệm. "Ngõ xuôi" là con đường quen thuộc dẫn vào làng, vào nhà, nơi mà người con luôn mong đợi bóng dáng mẹ mình xuất hiện. Hình ảnh người con đứng "ngó" không chỉ là hành động vật lý mà còn là biểu tượng cho khát vọng được đoàn tụ, được sự che chở, yêu thương của mẹ. Câu ca dao này phản ánh thực tiễn sinh hoạt của người Việt xưa, đề cao tình cảm gia đình, đặc biệt là tình mẫu tử, một giá trị văn hóa cốt lõi.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi con đi công tác xa nhà, mẹ gọi điện thoại hỏi thăm, con bùi ngùi nói: "Mẹ ơi, con nhớ mẹ quá, chiều chiều con lại nhớ cái cảm giác đứng ở ngõ xuôi để đợi mẹ về.""
Phân tích: Trong trường hợp này, người con đang nói chuyện với mẹ qua điện thoại và diễn tả nỗi nhớ nhà, nhớ mẹ bằng cách mượn hình ảnh quen thuộc trong câu ca dao. Điều này làm cho lời nói thêm phần da diết, sâu lắng và thể hiện rõ sự xúc động của người con.

Kết luận

Hai câu ca dao là lời tâm tình chân thành, giản dị nhưng đầy sức lay động về tình cảm gia đình. Nó thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc, nhắc nhở mỗi người biết trân trọng và gìn giữ tình mẫu tử thiêng liêng.
# Tình cảm gia đình, bạn bè

Bài viết liên quan