Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, nơi mà các hủ tục, lễ giáo phong kiến còn nặng nề, gây ra nhiều trắc trở trong tình yêu đôi lứa. Đặc biệt, những cuộc hôn nhân thường do cha mẹ sắp đặt, không dựa trên tình cảm thực sự của đôi trai gái. Khi một người con gái đem lòng yêu thương một chàng trai, nhưng vì hoàn cảnh, hoặc vì sự thay đổi của chàng trai mà tình yêu không thành, nàng thường mang tâm trạng buồn tủi, oán trách. Tiếng chim, tiếng vượn là những âm thanh thường nghe thấy ở những vùng núi, rừng, nơi hoang vu, cô quạnh, gắn liền với nỗi buồn, sự cô đơn. Việc ví von "Chim kêu cạnh suối, vượn hú trên nhành" không chỉ là miêu tả cảnh vật mà còn là sự gửi gắm tâm trạng của người phụ nữ. "Qua" ở đây có thể hiểu là người yêu, là người chồng, người bạn đời đã từng gắn bó nay lại "bỏ qua", rời bỏ. "Bậu" là lời gọi thân mật, trìu mến dành cho người yêu, người bạn đời. "Qua không bỏ bậu" ý nói người ở lại vẫn luôn thủy chung, son sắt. "Sao bậu đành bỏ qua" là lời trách móc, xót xa cho sự thay lòng đổi dạ, bội bạc của người mình yêu. Câu ca dao phản ánh thực tế đau lòng của những mối tình không trọn vẹn trong xã hội cũ, nơi mà ý chí cá nhân thường bị chi phối bởi những yếu tố khách quan.