Đoạn ca dao "Chữ dâu hiền con gái, câu rể thảo con trai, Bậu dầu quên nghĩa trúc mai, Bớ bậu ơi, Qua kính thờ song nhạc, há nài công lao" là một lời than thở, tâm sự của người mẹ già về gánh nặng sinh con, nuôi con và mong ước được báo hiếu khi về già. Bài ca thể hiện nỗi lòng sâu kín, mong muốn con cái hiểu và đền đáp công ơn dưỡng dục.
Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này có nguồn gốc từ tục ngữ, ca dao Việt Nam, phản ánh sâu sắc tư tưởng "trọng nông, ức thương" và quan niệm "trọng nam khinh nữ" trong xã hội phong kiến xưa, đặc biệt là trong bối cảnh nông nghiệp lúa nước. Việc sinh con trai được coi trọng vì có khả năng nối dõi tông đường, gánh vác việc gia đình và thờ phụng tổ tiên. Ngược lại, con gái, dù cũng có công lao, thường phải theo về nhà chồng, ít có khả năng trực tiếp chăm sóc cha mẹ già. Tuy nhiên, câu ca dao này lại thể hiện một góc nhìn khác, nhấn mạnh công lao nuôi dưỡng của cha mẹ, vượt lên trên những định kiến giới. Nó có thể ra đời trong những hoàn cảnh đặc biệt, khi người mẹ già neo đơn, không còn người nương tựa, hoặc khi người mẹ cảm thấy công lao của mình không được con cái thấu hiểu và đền đáp xứng đáng. Lời than "Bậu dầu quên nghĩa trúc mai" có thể ám chỉ người chồng đã khuất hoặc người con trai đã trưởng thành, xa rời vòng tay cha mẹ, không còn giữ trọn tình nghĩa. Lời khẩn cầu "Qua kính thờ song nhạc, há nài công lao" là tiếng lòng của người mẹ mong muốn con cái, dù là con trai hay con gái, dù đã lập gia đình hay chưa, hãy nhớ đến công ơn trời biển của cha mẹ để phụng dưỡng, chăm sóc, không để cha mẹ phải tủi hờn, cô đơn.