Chưa đi chưa biết Cửa Ông

Đến đây mới biết đường không lối về

Phu sắng-tẩy ai thuê mà đánh

Thẻ than sàng ai bán mà mua

Nhà quê còn có ngày mùa

Đi nhặt, đi mót hột thừa mà ăn

Ở đây rét đói quanh năm

Đi câu cá: rủi, đi săn: hổ vồ

Khu Bò Đái xương khô rải rác

Bến Lò Vôi mấy xác bồng bềnh

Lạc loài bể khổ mông mênh

Thân vờ xơ xác lênh đênh chét mòn

Trót nghe bầu bạn ra đây

Lạ thung, lạ thổ, lạ cây, lạ nhà

Đồn Cẩm Phả sơn hà bát ngát

Huyện Hoành Bồ đá cát mênh mông

Ai ơi đứng lại mà trông

Kìa khe nước độc, nọ ông hùm già

Vui gì mà rủ nhau ra

Làm ăn khổ cực nghĩ mà tủi thân.

Câu ca dao "Chưa đi chưa biết Cửa Ông" là lời cảnh báo về sự khắc nghiệt và hiểm nguy của vùng đất xa lạ, nơi cuộc sống khó khăn, thiếu thốn. Bài ca thể hiện nỗi lòng của những người dân lao động phải đối mặt với thiên tai và sự bất công.

Câu ca dao này bắt nguồn từ kinh nghiệm thực tế của những người dân nghèo khổ thời xưa, những người vì cuộc sống mưu sinh mà phải phiêu bạt đến những vùng đất xa xôi, hẻo lánh, đặc biệt là những vùng đất giáp biên hoặc có tài nguyên nhưng lại ẩn chứa nhiều hiểm nguy. Cửa Ông xưa kia vốn là một vùng đất có tài nguyên, có thể có hoạt động khai thác hoặc buôn bán, thu hút người dân tứ xứ đến làm ăn. Tuy nhiên, do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, giao thông đi lại khó khăn, thiên tai, thú dữ, bệnh tật hoành hành, cùng với sự áp bức bóc lột của tầng lớp thống trị, đã khiến cho cuộc sống của những người dân lao động ở đây vô cùng cơ cực. "Phu sắng-tẩy ai thuê mà đánh, thẻ than sàng ai bán mà mua" là những hình ảnh ẩn dụ cho sự lao động quần quật, vô nghĩa, không mang lại kết quả hay lợi ích gì, thậm chí còn bị bóc lột sức lao động. "Nhà quê còn có ngày mùa, đi nhặt, đi mót hột thừa mà ăn" cho thấy sự thiếu thốn lương thực triền miên, chỉ mong có chút thóc thừa để sống qua ngày. "Đi câu cá: rủi, đi săn: hổ vồ" là lời cảnh báo về những hiểm nguy luôn rình rập. Những địa danh như "Khu Bò Đái", "Bến Lò Vôi" có thể là những nơi ghi dấu sự đau thương, mất mát của con người. Câu ca dao là tiếng lòng của những người dân lao động, thể hiện nỗi ám ảnh về một vùng đất chết, nơi mà họ bị "lạc loài bể khổ mông mênh", "thân vờ xơ xác lênh đênh chét mòn" vì bị lừa gạt hoặc vì nghe lời bạn bè rủ rê mà đến đây.

Câu ca dao là một lời cảnh báo sâu sắc về những cạm bẫy trong cuộc sống, đề cao sự tỉnh táo, khôn ngoan khi đưa ra quyết định. Nó thể hiện tài năng quan sát và kinh nghiệm sống phong phú của người dân lao động, góp phần làm giàu thêm kho tàng văn học dân gian Việt Nam.