Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này có nguồn gốc sâu xa từ đời sống lao động và sinh hoạt nông nghiệp gắn liền với đồng ruộng, sông nước của người Việt xưa. Hình ảnh con cò và con lươn là những con vật rất đỗi quen thuộc trong môi trường tự nhiên của làng quê Việt Nam. Con cò thường bắt lươn ở các bờ ruộng, ao, mương, khi con lươn lẩn trốn thì con cò lại tìm cách tiếp cận. Sự tương tác này phản ánh một phần quy luật tự nhiên, sinh tồn của vạn vật. Tuy nhiên, trong ca dao, những hình ảnh quen thuộc này được thổi hồn vào, mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc hơn. Hoàn cảnh ra đời của bài ca dao có thể xuất phát từ những câu chuyện tình yêu đôi lứa, vợ chồng chia cách do chiến tranh, đi làm ăn xa, hoặc những cuộc hôn nhân không trọn vẹn. Người ở lại, với nỗi nhớ thương khôn nguôi, đã mượn hình ảnh quen thuộc này để diễn tả tâm trạng của mình. Các địa danh như Cầu Ván, Ao Vuông, Quán Ốc, Quán Cơm, Trà Khúc cho thấy bài ca dao có thể gắn liền với một vùng đất cụ thể, nơi có những kỷ niệm về người yêu đã đi qua, hoặc nơi có những địa danh gợi nhớ nỗi buồn chia ly.