Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này bắt nguồn từ đời sống nông nghiệp lúa nước của người Việt xưa, nơi mà những giếng nước thường được xây dựng ở những vị trí gần gò, đồi cao hoặc bờ sông, bờ ao để tiện cho sinh hoạt. Những bờ giếng này, nếu không được chăm sóc, dễ bị cỏ dại mọc um tùm, tạo nên khung cảnh "cheo leo", có phần hoang vu, vắng vẻ. Hình ảnh "cỏ mọc bờ giếng cheo leo" là một hình ảnh rất đỗi quen thuộc trong làng quê Việt Nam xưa, gợi lên sự khắc khổ, khó khăn của cuộc sống. Trong bối cảnh đó, "lâm chung có bậu" chỉ những lúc cuối đời, con người ta cần có người thân yêu, đặc biệt là người bạn đời ("bậu" là cách gọi thân mật của người yêu, vợ) bên cạnh để nương tựa, sẻ chia. "Hiểm nghèo có qua" lại càng nhấn mạnh ý nghĩa của sự đồng hành trong hoạn nạn, khó khăn. Xưa kia, đời sống người dân vốn vất vả, thiên tai địch họa luôn rình rập, việc cùng nhau vượt qua những "hiểm nghèo" là vô cùng quan trọng. Vì vậy, câu ca dao này phản ánh quan niệm sống "hoạn nạn thấy nghĩa" và coi trọng tình nghĩa vợ chồng, tình bạn, tình làng nghĩa xóm của người Việt.