Cơm ăn thất thểu ít nhiều

Cảm thương cha mẹ nhớ điều vợ con

Đường trường cách trở nước non

Mẹ già đầu bạc thiếp còn xuân xanh

Đoạn ca dao "Cơm ăn thất thểu... thiếp còn xuân xanh" là lời của người chinh phụ xa chồng, thể hiện nỗi nhớ thương gia đình và thân phận bẽ bàng nơi đất khách quê người. Tác phẩm khắc họa tâm trạng bi thương và sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ Việt Nam.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, khi chiến tranh, loạn lạc hoặc lao dịch thường xuyên xảy ra, buộc người đàn ông phải rời xa quê hương, gia đình để tham gia quân ngũ hoặc làm phu phen cho nhà nước. Hoàn cảnh ra đời của câu ca dao gắn liền với thực tiễn đời sống của người dân, đặc biệt là những người phụ nữ. Khi chồng, con, hoặc cha đi xa, người phụ nữ vừa phải gánh vác việc nhà, vừa trông mong người thân trở về, vừa lo lắng cho cuộc sống của gia đình. "Cơm ăn thất thểu ít nhiều" phản ánh sự thiếu thốn, vất vả trong sinh hoạt hàng ngày khi người trụ cột vắng nhà. "Cảm thương cha mẹ nhớ điều vợ con" lột tả nỗi lòng của người đi xa, vừa thương cha mẹ già yếu ở quê nhà, vừa nhớ nhung vợ con. "Đường trường cách trở nước non" diễn tả sự xa xôi, hiểm trở của con đường chinh chiến hoặc lao dịch. "Mẹ già đầu bạc thiếp còn xuân xanh" là lời tự sự đầy xót xa, thể hiện sự đối lập giữa tuổi tác, nhan sắc của người phụ nữ và nỗi lo lắng, gánh nặng tuổi già của cha mẹ, ngụ ý về sự hy sinh, thiệt thòi của người phụ nữ khi người thân vắng mặt.

Đoạn ca dao là tiếng lòng sâu lắng của người chinh phụ, vừa mang giá trị hiện thực sâu sắc về thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ, vừa thể hiện tình cảm gia đình thiêng liêng. Tác phẩm là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của ca dao Việt Nam trong việc phản ánh đời sống và tâm hồn con người.