Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời từ trong đời sống sinh hoạt gắn bó mật thiết với nền văn minh lúa nước của người Việt. Trong các bữa cơm gia đình, việc chuẩn bị đồ ăn luôn đề cao sự hiếu khách và lòng hiếu thảo. "Cơm hai bát, bát ăn bát để" phản ánh tục lệ đãi khách chu đáo, thể hiện tấm lòng hiếu khách của gia chủ. Bát cơm để dành còn thể hiện sự quan tâm đến những người vắng mặt, hoặc những thành viên trong gia đình chưa tới bữa. Về phần "Nước hai bình, bình uống bình mang", nó cũng cho thấy sự chu đáo trong việc chuẩn bị nước uống, vừa đủ dùng cho khách, vừa có ý nghĩa cất giữ cho sau này hoặc mang đi. Đặc biệt, trong bối cảnh xã hội xưa, con người luôn phải đối mặt với những biến động, thiên tai, nên việc "để dành" là một nét văn hóa sinh tồn, thể hiện sự khôn ngoan, đảm đang. Phần sau của câu ca, "Anh đưa em về chốn Lại Giang, Lui chân trở lại, nước mắt tràn như mưa", lại gắn với một bối cảnh chia ly đầy nước mắt. Lại Giang là một địa danh có thực, nơi có thể là quê hương, nơi có gia đình hoặc nơi đôi lứa yêu nhau phải xa cách. Cảnh chia tay đầy lưu luyến, bịn rịn, nước mắt tuôn rơi như mưa minh chứng cho tình cảm sâu đậm, khó có thể nguôi ngoai.