Con kì đà len lỏi giếng khơi

Sơn lâm rầu rĩ, giọt đồng hồ sang canh

Em như tố nữ trong tranh

Anh như thuyền ván lên ghềnh được chăng?

Con nước lên, con nước đã cầm chừng?

Em về thăm thầy, thăm mẹ, xin đừng quên anh

Anh nói đây, chốn cũ cũng đành

Tiếc công từ đấy chẳng thành thì thôi

Hai bên sông, bên lở bên bồi

Thấy người chuyện đứng, chuyện ngồi cùng ai?

Còn trẻ trung xin phải dặn dò

Đoạn ca dao than thân trách phận này khắc họa tâm trạng của người phụ nữ trong xã hội cũ, đối mặt với những éo le, trắc trở trong tình duyên và cuộc sống. Lời ca thể hiện sự day dứt, băn khoăn về một mối quan hệ không chắc chắn và những lo toan cho tương lai.

Đoạn ca dao này có khả năng ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, khi mà vai trò và số phận của người phụ nữ còn nhiều hạn chế, phụ thuộc vào gia đình và xã hội. Hình ảnh 'thầy, mẹ' ám chỉ sự sắp đặt của gia đình trong hôn nhân, hoặc sự cần xin phép, cần sự đồng ý của cha mẹ. 'Giếng khơi', 'sơn lâm', 'lên ghềnh', 'con nước' là những hình ảnh quen thuộc trong đời sống nông nghiệp, gắn liền với lao động, sinh hoạt của người nông dân. Sự vật lộn với thiên nhiên, với dòng nước chảy xiết, với những ghềnh đá hiểm trở phản ánh những khó khăn, thử thách trong cuộc sống, cũng như trong tình yêu đôi lứa. Câu 'hai bên sông, bên lở bên bồi' là kinh nghiệm thực tế trong sản xuất nông nghiệp, nói về sự biến đổi của tự nhiên, cũng có thể ám chỉ sự thay đổi, trắc trở trong tình cảm, cuộc đời con người. Việc 'thấy người chuyện đứng, chuyện ngồi cùng ai?' thể hiện sự quan sát tinh tế, sự ghen tuông hoặc sự bất an khi người yêu có biểu hiện khác lạ. 'Còn trẻ trung xin phải dặn dò' là lời khuyên chân thành, thể hiện sự lo lắng, mong muốn người mình yêu luôn giữ gìn phẩm hạnh, tránh xa những cám dỗ.

Đoạn ca dao là lời than thở đầy tâm trạng của người phụ nữ về tình yêu và cuộc sống. Nó cho thấy sự sâu sắc trong suy nghĩ, sự nhạy cảm trong tình cảm và những lo toan chính đáng của họ trước những biến cố cuộc đời, mang giá trị nhân văn sâu sắc.