Con mắt em liếc cũng ngoan

Cái chân em bước tựa đàn năm cung

Đàn năm cung say cung say điệu

Ta với mình dan díu từ đây

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn trích ca dao trên là lời tỏ tình mộc mạc, chân thành, thể hiện vẻ đẹp hình thể và tâm hồn của người con gái, đồng thời bày tỏ khát vọng gắn bó tình cảm.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu thơ tả đôi mắt người con gái có cái nhìn tinh anh, lanh lợi và bước chân uyển chuyển, nhịp nhàng như tiếng đàn. "Năm cung" là một thuật ngữ âm nhạc chỉ năm nốt nhạc cơ bản.

Nghĩa bóng

Đôi mắt "liếc cũng ngoan" thể hiện sự duyên dáng, ý nhị, còn bước chân "tựa đàn năm cung" nói lên vẻ đẹp mềm mại, cuốn hút. "Say cung say điệu" diễn tả sự say đắm trong tình yêu, mong muốn được "dan díu" mãi mãi.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này thuộc thể loại hát ví, thường được cất lên trong lao động hoặc trong các dịp lễ hội, sinh hoạt cộng đồng của người Việt xưa, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Hát ví là một hình thức dân ca ứng tác, là nơi để trai gái trao đổi, giao duyên và gửi gắm tình cảm. Trong bối cảnh cuộc sống lao động vất vả trên đồng ruộng, những làn điệu dân ca, trong đó có hát ví, là phương tiện giải tỏa căng thẳng, tinh thần và là cầu nối tình cảm. Vẻ đẹp của người con gái, sự khéo léo trong lao động, hay những nét duyên dáng trong sinh hoạt thường được các chàng trai dùng lời ca, tiếng hát để ca ngợi. Câu ca dao này phác họa hình ảnh người con gái với vẻ đẹp ngoại hình đáng yêu, những cử chỉ tinh tế, nhạy cảm, làm say đắm lòng người. "Đàn năm cung" là ẩn dụ cho âm nhạc, sự hài hòa, nhịp điệu, thể hiện sự cuốn hút, mê hoặc của người con gái. "Dan díu" thể hiện mong muốn gắn bó tình cảm lâu dài, bền chặt. Nó phản ánh ước mơ về một mối quan hệ tình yêu đẹp đẽ, chung thủy trong đời sống văn hóa làng xã.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nói chuyện với người yêu, anh ấy thường khen "Em cứ nhìn anh thế này thì ai mà chịu nổi, con mắt em liếc cũng ngoan.""
Phân tích: Câu này được dùng để thể hiện sự ngưỡng mộ trước vẻ đẹp và ánh mắt thu hút của người yêu, đồng thời cho thấy sự yêu mến, trìu mến trong cách giao tiếp tình cảm.

Kết luận

Đoạn ca dao là lời ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn và hình thể người con gái, thể hiện khát vọng tình yêu đôi lứa chân thành và gắn bó. Tác phẩm mang giá trị nghệ thuật cao với hình ảnh ẩn dụ độc đáo và ngôn ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm.

Bài viết liên quan