Nguồn gốc và Xuất xứ
Đoạn ca dao này xuất phát từ những mối tình chân thật, trong sáng của người dân lao động Việt Nam xưa, đặc biệt là trong tầng lớp nông dân. Trong xã hội phong kiến, đặc biệt là ở những làng quê, việc hôn nhân thường do cha mẹ sắp đặt hoặc dựa trên sự môn đăng hộ đối. Do đó, những mối tình tự do, không được sự chấp thuận của gia đình thường gặp trắc trở. Người con gái trong ca dao thường phải chịu thiệt thòi, chịu nhiều định kiến xã hội. Việc ví von "gánh đá tạc bia" là một hình ảnh ẩn dụ về sự nhẫn nại, bền bỉ và hy sinh. Tạc bia là một công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, công phu, mang ý nghĩa lâu dài, vĩnh cửu. Qua đó, người con gái muốn nhấn mạnh sự chân thành, sâu nặng và bền bỉ trong tình cảm của mình. "Trò chuyện sớm khuya" thể hiện sự gắn bó, chia sẻ, vun đắp tình cảm. Tuy nhiên, khi "bác mẹ bàn ngang", tức là sự ngăn cản của gia đình, hoặc khi người yêu vô tình, bạc bẽo, thì mọi công sức, tình cảm đó đều trở nên vô nghĩa, "mất không". Những hình ảnh "chuối trổ mùa đông", "mùa mận, mùa mơ, mùa hồng", "nước nguồn chảy xuống" đều là những hình ảnh quen thuộc trong đời sống nông nghiệp, thể hiện sự chờ đợi trong vô vọng, sự lãng phí thời gian và tuổi xuân.