Công tôi gánh gánh gồng gồng

Giờ ra theo chồng bảy bị còn ba

Xưa kia ở cùng mẹ cha

Mẹ cha yêu dấu như hoa trên cành

Từ ngày tôi về cùng anh

Anh đánh, anh chửi, anh tình phụ tôi

Đất rắn nặn chẳng nên nồi

Anh đi lấy vợ để tôi lấy chồng

Có lấy thì lấy cách sông

Để tôi lấy chồng cách ngõ anh ra

Bài ca dao "Công tôi gánh gồng..." là lời than thở của người phụ nữ về thân phận éo le, bất hạnh trong tình yêu và hôn nhân. Nó phản ánh một góc khuất đau lòng trong xã hội phong kiến, nơi người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là những vùng nông thôn, nơi mà chế độ phụ quyền còn nặng nề và quan niệm 'trọng nam khinh nữ' phổ biến. Phụ nữ sau khi lấy chồng thường phải rời xa gia đình, về sống với nhà chồng và trở thành người làm công không công cho gia đình chồng. Họ phải gánh vác nhiều việc nặng nhọc, từ việc đồng áng đến việc nhà cửa, con cái. "Công tôi gánh gồng" là hình ảnh chân thực về sự hy sinh, vất vả đó. Khi người chồng có ý định lấy thêm vợ, hoặc ngoại tình, người phụ nữ Việt Nam xưa phải đối mặt với sự tủi nhục và đau khổ tột cùng. "Giờ ra theo chồng bảy bị còn ba" không chỉ nói về việc người chồng bỏ bê, phụ bạc mà còn ám chỉ sự mất mát về tình cảm, công sức đã bỏ ra. Việc người chồng "đi lấy vợ" khi người vợ còn tại vị là một hành động vô đạo đức, trái với luân thường đạo lý xưa. Câu "Đất rắn nặn chẳng nên nồi" thể hiện sự bất lực, vô lý của hoàn cảnh. Dù có cố gắng thế nào cũng không thể hàn gắn, không thể chấp nhận được sự bội bạc này. Cuối cùng, ước mong "cách sông", "cách ngõ" cho thấy mong muốn giải thoát khỏi nỗi đau, mong muốn được sống một cuộc đời khác, dù là xa cách về địa lý để nguôi ngoai, nhưng vẫn còn vương vấn một chút tình cảm cũ.

Bài ca dao là tiếng lòng bi thương của người phụ nữ về thân phận, là lời tố cáo xã hội bất công đã đẩy họ vào cảnh khổ đau. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện khát vọng tình yêu chung thủy và sự bình đẳng trong hôn nhân.