Cực lòng thiếp lắm chàng ơi

Kiếm nơi khuất tịch, thiếp ngồi thở than

Than vì cây lúa lá vàng

Nước đâu mà tưới nó hoàn như xưa

Trông trời chẳng thấy trời mưa

Lan khô huệ héo, khổ chưa hỡi trời

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao than thở về nỗi khổ mất mùa, hạn hán, thể hiện tâm trạng bi thương của người nông dân. Lời lẽ mộc mạc, giàu hình ảnh, gợi lên nỗi niềm tha thiết với đồng ruộng, cuộc sống.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nàng than thở vì quá đau lòng, kiếm nơi vắng vẻ ngồi thở than. Than cho cây lúa bị vàng lá, không có nước để tưới, không còn xanh tốt như xưa. Nhìn lên trời không thấy mưa, cây lan cây huệ đều khô héo, trách sao mà khổ thế trời.

Nghĩa bóng

Câu ca dao không chỉ nói về nỗi khổ mất mùa do hạn hán mà còn ẩn dụ cho những nỗi khổ, sự mất mát trong cuộc đời. Nó thể hiện khát vọng về một cuộc sống đủ đầy, mưa thuận gió hòa, mong ước những điều tốt đẹp sẽ quay trở lại.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh nền nông nghiệp lúa nước Việt Nam, nơi cuộc sống của người dân phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên, đặc biệt là nước tưới cho đồng ruộng. Khi xảy ra hạn hán kéo dài, không có mưa, lúa má chết khô, người nông dân rơi vào cảnh đói khổ, mất mùa. Nỗi lo lắng, bi thương trước cảnh đồng ruộng tiêu điều, sự sống bị đe dọa đã được họ gửi gắm vào những lời ca dao trữ tình, mộc mạc. Câu ca dao phản ánh chân thực cuộc sống sinh hoạt, lao động gắn liền với đồng áng, thời tiết của người Việt xưa. Họ quan niệm thiên nhiên là một phần tất yếu của cuộc sống, và những biến động của tự nhiên như hạn hán, lũ lụt ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn vong của cả cộng đồng. Lời than thở này là tiếng lòng chung của bao người nông dân trong những năm tháng thiên tai, là minh chứng cho sự gắn bó sâu sắc giữa con người với đất đai, mùa màng.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy vườn cây nhà mình bị khô héo vì lâu ngày không có mưa, bà cụ thở dài nói: "Trông trời chẳng thấy trời mưa, lan khô huệ héo, khổ chưa hỡi trời.""
Phân tích: Câu nói được sử dụng để diễn tả sự tiếc nuối, xót xa trước cảnh cây cối bị tàn úa do thiếu nước. Nó thể hiện sự bất lực trước thiên nhiên và mong ước có mưa để cứu vãn tình hình, tương tự như tâm trạng của người nông dân trong ca dao.

Kết luận

Đoạn ca dao là tiếng lòng của người nông dân khốn khó, thể hiện khát vọng về cuộc sống ấm no, sung túc. Nó mang giá trị nghệ thuật cao với ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu sức gợi, lay động lòng người.
# Quan hệ thiên nhiên # Lao động sản xuất # cây lúa # hạn hán

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh