Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này thuộc thể loại "hò" hoặc "hát giao duyên", thường được cất lên trong các dịp lễ hội, sinh hoạt cộng đồng, đặc biệt là trong không gian giao tình của nam nữ thanh niên. Xuất xứ của nó gắn liền với đời sống nông nghiệp lúa nước của người Việt xưa, nơi mà các làn điệu dân ca được ví như sợi dây tinh thần gắn kết cộng đồng. Khi người nông dân lao động trên đồng, hay trong những đêm trăng thanh gió mát, họ thường trao nhau những câu hát đối đáp. Câu ca "Cười nụ hay là cười tình" có thể ra đời trong bối cảnh nam nữ thanh niên gặp gỡ, hẹn hò, trao nhau ánh mắt, nụ cười. Cô gái có thể dùng câu này để thăm dò ý tứ, xem chàng trai đang rung động thật lòng hay chỉ là lời ong bướm. "Cười nụ" là nụ cười e lệ, "cười tình" là tình cảm chân thật. "Cười trăng cười gió" là vui đùa vô tư, "mình cười ta" là tự trào, tự nhận khuyết điểm. "Cười hoa" có thể là sự ví von với vẻ đẹp, sự tươi tắn. Sự phân vân "hay ta cười mình?" cho thấy một tầng nghĩa sâu sắc hơn, đó là sự tự suy ngẫm, đánh giá về hành động, suy nghĩ của chính mình. Nó phản ánh nét văn hóa coi trọng sự khiêm nhường, tự kiểm điểm trong văn hóa Việt Nam.