Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này có nguồn gốc sâu xa từ đời sống nông nghiệp lúa nước của người Việt xưa, nơi con người phụ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên. Đặc biệt, nó phản ánh những khó khăn trong mùa mưa bão, lũ lụt. "Mưa đông" gợi lên hình ảnh những cơn mưa dai dẳng, kéo dài cuối năm, thường gây úng ngập, ảnh hưởng đến mùa màng và đời sống sinh hoạt. "Nước nguồn lại thêm" ám chỉ việc các nguồn nước khác, như nước từ thượng nguồn đổ về, nước sông dâng cao, làm tình hình ngập úng thêm tồi tệ. Sự kết hợp này không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn là ẩn dụ cho những tai ương liên tiếp trong cuộc sống. Ông cha ta khi đối mặt với cảnh mất mùa, đói kém, dịch bệnh, hay những biến cố cá nhân như tang gia, ly biệt, thường ví von với hình ảnh thiên nhiên khắc nghiệt này để diễn tả nỗi buồn và sự bất lực trước hoàn cảnh.