Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này bắt nguồn từ nền văn minh lúa nước và đời sống nông nghiệp gắn bó mật thiết với thiên nhiên của người Việt xưa. Hình ảnh "đá" và "vàng" tượng trưng cho những thứ tưởng chừng bền vững nhất trong đời sống vật chất. Đá dùng để xay lúa, giã gạo, là vật dụng thiết yếu và có độ bền cao. Vàng là kim loại quý giá, biểu tượng cho sự giàu sang, bền màu. Việc ví von "đá dầu nát, vàng dầu phai" cho thấy ngay cả những vật bền chắc nhất cũng có thể hư hao theo quy luật tự nhiên, theo dòng chảy của thời gian. Tuy nhiên, "trăm năm duyên nợ chẳng sai chút nào" lại đối lập hoàn toàn, khẳng định một quy luật khác, một giá trị tinh thần vĩnh cửu: tình duyên và nợ kiếp. Trong xã hội phong kiến, hôn nhân thường do gia đình sắp đặt, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như môn đăng hộ đối, nhưng quan niệm "duyên nợ" vẫn luôn tồn tại, là niềm an ủi, là sự lý giải cho những mối quan hệ bền chặt hoặc những trắc trở trong tình yêu. Câu ca dao này phản ánh ước vọng về một tình yêu thủy chung, một sự gắn kết bền chặt vượt qua mọi giới hạn vật chất và thời gian, là kinh nghiệm dân gian đúc kết về bản chất của tình cảm con người.