Đạo nào cao bằng đạo can trường,

Chồng mà xa vợ đoạn trường trời ơi.

Bấy lâu nay mình một ngả tui một nơi,

Ngày nay gặp mặt giải vơi cơn sầu.

Trống tam canh vội đổ trên lầu,

Mình có chồng rồi tôi nói cơ cầu làm chi.

Miệng thế gian ngôn dực trường phi,

Còn lo phụ mẫu sao bất thành không ai.

Bữa này mười một mai là mười hai,

Mình tui ở lại với ai bây giờ?

Đoạn ca dao này là tiếng lòng của người phụ nữ khi lỡ yêu một người đã có gia đình. Lời ca thể hiện sự day dứt, dằn vặt và nỗi buồn sâu sắc khi tình yêu không thể đến được với nhau do những rào cản của lễ giáo phong kiến.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi lễ giáo, gia phong được đề cao tuyệt đối. Hôn nhân thời xưa thường do cha mẹ sắp đặt, người phụ nữ ít có quyền tự quyết định hạnh phúc của mình. Khi một người đàn ông đã có vợ, việc người phụ nữ khác nảy sinh tình cảm với người đó là điều bị xã hội lên án gay gắt, bị coi là trái với đạo lý "chồng chung vợ", "nam nữ thụ thụ bất thân". Hoàn cảnh ra đời của bài ca dao này có lẽ xuất phát từ những câu chuyện tình éo le, ngang trái trong dân gian, nơi những phận đời người phụ nữ tài hoa, có tấm lòng chung thủy nhưng lại gặp trắc trở trong tình duyên, hoặc vì hoàn cảnh mà phải yêu đơn phương người đã có gia đình. Tiếng trống "tam canh" gợi lên đêm khuya vắng vẻ, cô tịch, làm nỗi sầu càng thêm da diết. Lời trách "Miệng thế gian ngôn dực trường phi" thể hiện sự hiểu biết về những lời dị nghị, đàm tiếu của người đời, nhưng nỗi lòng vẫn không nguôi ngoai. Câu hỏi tu từ "Mình tui ở lại với ai bây giờ?" là đỉnh điểm của nỗi tuyệt vọng, cô đơn, bế tắc.

Đoạn ca dao là tiếng thở dài đầy xót xa cho thân phận người phụ nữ, đồng thời thể hiện khát vọng tình yêu mãnh liệt. Với ngôn từ giản dị, giàu hình ảnh, nó đã trở thành một phần ký ức văn hóa của dân tộc Việt Nam.