Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến xưa, khi mà lễ giáo hà khắc, đặc biệt là quan niệm “nam tôn nữ ti” đã ảnh hưởng nặng nề đến đời sống tình cảm của người phụ nữ. Trong tình yêu, người phụ nữ thường ở vị thế yếu hơn, ít có quyền chủ động. Họ thường phải gửi gắm tâm tư, tình cảm của mình qua những lời lẽ kín đáo, tế nhị. Hình ảnh "gió gặp buồm" là một hình ảnh quen thuộc trong đời sống sinh hoạt, lao động của người Việt xưa. Khi đi thuyền buôn, buồm căng gió là phương tiện đưa con thuyền đi nhanh và thuận lợi. Do đó, việc ví von "đây với đó" (ý chỉ hai người) như "gió gặp buồm" là cách nói ẩn dụ về sự hòa hợp, đồng điệu, rất hợp nhau. Người phụ nữ mượn hình ảnh này để bày tỏ mong muốn tình yêu của mình sẽ được người yêu đón nhận, được sự giúp đỡ, vun vén để tình cảm ngày càng phát triển tốt đẹp, như con thuyền ra khơi thuận buồm xuôi gió. Lời cầu xin "Xin anh xét lại, thương dùm phận em" thể hiện sự yếu đuối, e dè nhưng cũng đầy tha thiết, mong muốn người yêu thấu hiểu và đáp lại tình cảm chân thành của mình.