Đê kia ai đắp nên cao

Cái dải sông đào ai xẻ làm khơi

Gạo ngô hoa quả mọi mùi

Nào ai cày cấy nào ai vun trồng

Bao giờ no ấm ung dung

Biết ai nhớ kẻ có công chăng là.

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Đê kia ai đắp nên cao..." là lời ngợi ca công lao của những người đã xây dựng và vun trồng, mang lại cuộc sống ấm no. Tác phẩm khắc họa bức tranh lao động sản xuất nông nghiệp và lòng biết ơn sâu sắc của nhân dân.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao hỏi về người đã xây dựng nên con đê cao, đào con sông dẫn nước và trồng trọt nên hoa màu, cây trái. Nó mô tả chi tiết quá trình lao động tạo ra thành quả, từ thủy lợi đến canh tác nông nghiệp.

Nghĩa bóng

Về nghĩa bóng, câu ca dao đề cao giá trị lao động và ý nghĩa của việc xây dựng, vun trồng. Nó nhắc nhở con người về lòng biết ơn đối với những người đi trước, những người đã cống hiến cho sự ấm no, sung túc của cộng đồng.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh nền văn minh lúa nước lâu đời của Việt Nam, nơi mà thủy lợi và canh tác nông nghiệp đóng vai trò tối quan trọng trong đời sống. Con đê, con sông không chỉ là công trình phục vụ tưới tiêu, chống lũ mà còn là biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết và ý chí chinh phục thiên nhiên của cộng đồng làng xã. Việc đắp đê, đào sông thường được thực hiện bằng sức lao động tập thể, đòi hỏi sự đóng góp công sức của nhiều người qua nhiều thế hệ. "Gạo ngô hoa quả mọi mùi" phản ánh sự trù phú, sung túc mà lao động nông nghiệp mang lại. "Nào ai cày cấy nào ai vun trồng" là lời khẳng định về sự cần cù, chăm chỉ của người nông dân. Cuối cùng, câu hỏi tu từ "Bao giờ no ấm ung dung / Biết ai nhớ kẻ có công chăng là" thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no và đồng thời nhắc nhở về đạo lý "uống nước nhớ nguồn", biết ơn những người đã tạo dựng nên thành quả đó.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nhìn thấy con đê vững chãi và cánh đồng lúa tốt tươi, ông bà ta thường nói: "Đê kia ai đắp nên cao, cái dải sông đào ai xẻ làm khơi...""
Phân tích: Câu ca dao được nhắc lại trong bối cảnh chiêm ngưỡng thành quả lao động tập thể và thiên nhiên ưu đãi. Nó thể hiện sự tự hào về công sức của cha ông và niềm vui trước cuộc sống no đủ.

Kết luận

Tác phẩm ca dao này không chỉ là lời ca ngợi lao động mà còn chứa đựng bài học sâu sắc về lòng biết ơn. Nó là minh chứng cho tinh thần cộng đồng và đạo lý truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.
# Lao động sản xuất # dê # no ấm # nhớ công

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh