Đêm khuya giục bóng trăng tà

Sao mai đã mọc, tiếng gà gọi con

Vằng vặc giãi tấm lòng son

Lại thêm con vượn véo von bên ghềnh

Chém cha cái sắc khuynh thành

Làm cho mắc tiếng phao danh để đời

Trách ai sao khéo vẽ vời

Trách ai khéo đặt những lời bướm ong

Sông sâu nước chảy đôi dòng

Biết đâu mà đọ tấm lòng cho đang

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn trích "Đêm khuya giục bóng trăng tà..." là một khúc ca dao thể hiện tâm trạng đầy day dứt và nỗi oan khuất của người phụ nữ trong xã hội xưa. Tác phẩm phản ánh những bất công và định kiến mà họ phải gánh chịu.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao miêu tả cảnh đêm khuya thanh vắng, trăng tà sắp lặn, sao mai đã mọc, tiếng gà đã cất lên báo hiệu trời sắp sáng. Tiếng vượn kêu ai oán bên ghềnh càng tô đậm thêm không gian tĩnh mịch, não nề.

Nghĩa bóng

Nỗi lòng son sắt của người phụ nữ bị giãi bày trong cảnh đêm khuya hiu quạnh. "Sắc khuynh thành" ám chỉ vẻ đẹp của người phụ nữ, là nguyên nhân dẫn đến những lời đàm tiếu, tai tiếng "mắc tiếng phao danh", khiến họ chịu oan ức, đau khổ.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi mà thân phận người phụ nữ còn nhiều hạn chế và chịu nhiều định kiến khắt khe. Vẻ đẹp của người phụ nữ, thay vì được trân trọng, lại thường trở thành đối tượng bị đàm tiếu, ghen ghét và gán cho những tai tiếng không đáng có, đặc biệt là khi họ có những mối quan hệ vượt ra ngoài khuôn khổ đạo đức truyền thống, dù là vô tình hay cố ý. "Sắc khuynh thành" là điển tích quen thuộc chỉ vẻ đẹp có thể làm đổ thành trì, ẩn dụ cho sức hấp dẫn của người phụ nữ. Tuy nhiên, trong xã hội trọng nam khinh nữ, vẻ đẹp này lại dễ gây ra tai họa, khiến người ta "mắc tiếng phao danh", tức là bị mang tiếng xấu, bị người đời đồn thổi, bàn tán, ảnh hưởng đến danh dự và cuộc sống. "Những lời bướm ong" là ẩn dụ cho những lời nói ong bướm, lời ong tiếng ve, những lời đàm tiếu vô căn cứ, ác ý. Câu ca dao thể hiện sự uất hận, bất lực của người phụ nữ trước những định kiến xã hội, trước những lời nói oan nghiệt đã làm tổn hại đến danh dự của họ.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi ai đó vô cớ bị đồn thổi, nói xấu về danh dự, phẩm giá, có thể thốt lên câu "Trách ai sao khéo vẽ vời...""
Phân tích: Câu này được sử dụng để bày tỏ sự uất ức, bất bình khi bị người khác đặt điều, vu khống, làm ảnh hưởng đến danh tiếng. Nó thể hiện sự bất lực trước những lời đàm tiếu vô căn cứ.

Kết luận

Tác phẩm ca dao là lời than thở đầy chua xót về thân phận người phụ nữ, đồng thời thể hiện sự phê phán sâu sắc những định kiến, bất công trong xã hội cũ. Giá trị nhân văn và nghệ thuật của câu ca dao còn vang vọng đến ngày nay.
# Tình yêu đôi lứa # Than thân trách phận # một mình # than thở

Bài viết liên quan