Đêm năm canh nằm dựa án tiền

Nửa lo gia sự, nửa phiền lòng em.

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao 'Đêm năm canh nằm dựa án tiền / Nửa lo gia sự, nửa phiền lòng em' là một lời than thở thấm đượm tâm trạng của người phụ nữ trong xã hội xưa. Nó phản ánh những gánh nặng và nỗi niềm riêng tư của họ.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu thơ miêu tả hình ảnh người phụ nữ đang thức khuya, trằn trọc không ngủ yên trong năm canh giờ đêm. Nỗi lòng của nàng được chia đôi: một nửa bận tâm đến chuyện gia đình, cuộc sống thường nhật, nửa còn lại vương vấn, lo lắng cho người thương.

Nghĩa bóng

Câu ca dao thể hiện sự đa đoan, gánh vác trách nhiệm nặng nề của người phụ nữ, vừa lo cho gia đình vừa vướng bận tình cảm. Nó ngụ ý về sự hy sinh thầm lặng và nỗi khổ tâm khó nói của phái nữ trong cuộc sống.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi vai trò của người phụ nữ chủ yếu gắn liền với gia đình và bếp núc. Cuộc sống nông nghiệp với những luống cày, vụ mùa, cùng với đó là bao lo toan cơm áo gạo tiền đã tạo nên gánh nặng cho người phụ nữ. 'Năm canh' là cách chia đêm truyền thống của người xưa, thể hiện sự thức khuya, trằn trọc. 'Án tiền' là chiếc bàn nhỏ trước án thờ, nơi người phụ nữ có thể ngồi suy tư, tính toán việc nhà hoặc cầu khấn. Nỗi lo 'gia sự' bao gồm mọi thứ liên quan đến sinh hoạt gia đình: tiền bạc, con cái, cha mẹ chồng, công việc nội trợ. Còn nỗi 'phiền lòng em' lại thể hiện một mối quan tâm cá nhân, có thể là người chồng, người con trai hay một người thân yêu mà nàng luôn canh cánh trong lòng.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Nghe bà hàng xóm than thở 'Đêm năm canh nằm dựa án tiền, nửa lo gia sự, nửa phiền lòng em' mà thấy thương."
Phân tích: Câu nói được dùng để diễn tả sự đồng cảm với nỗi lòng vất vả, bộn bề của người phụ nữ khi đối mặt với nhiều lo toan trong cuộc sống, cả về gia đình lẫn tình cảm.

Kết luận

Câu ca dao là lời tự sự chân thành, giàu cảm xúc, khắc họa thành công hình ảnh người phụ nữ đảm đang, giàu đức hy sinh. Nó có giá trị nghệ thuật cao trong việc diễn tả tâm lý phức tạp và là bài học về sự thấu hiểu, chia sẻ trong tình cảm gia đình.
# Tình yêu đôi lứa

Bài viết liên quan