Đêm năm canh trông nam nhớ bắc

Ngày sáu khắc trông quế nhớ trầm

Nào ai nhắc tới tri âm

Ruột em đau từng chặng, gan em bầm từng khi

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Đêm năm canh trông nam nhớ bắc, ngày sáu khắc trông quế nhớ trầm" là lời than thở đầy day dứt của người phụ nữ trong tình yêu. Nó thể hiện nỗi nhớ nhung da diết, sự mong chờ khắc khoải trong cô đơn.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao diễn tả thời gian thức trắng đêm (năm canh) và ngày dài (sáu khắc) đều trong tâm trạng luôn hướng về phương Nam mong nhớ người yêu ở phương Bắc, và ngược lại. Hình ảnh "quế" và "trầm" chỉ những thứ quý giá, ám chỉ người yêu cũng là người quan trọng, đáng mong đợi.

Nghĩa bóng

Về nghĩa bóng, câu ca dao thể hiện nỗi nhớ thương khắc khoải, sự trông ngóng mỏi mòn không nguôi. Nó còn ẩn dụ cho tình yêu xa cách, cách trở, nơi hai người yêu nhau luôn hướng về nhau dù ở hai phương trời cách biệt, mong ngày đoàn tụ.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến xưa, khi việc ly tán, chia cắt vì chiến tranh, vì mưu sinh là điều không hiếm. Người phụ nữ thường ở quê nhà, chồng con đi xa làm ăn hoặc tham gia chiến trận. Nỗi nhớ thương chồng, con luôn thường trực. "Năm canh" và "sáu khắc" là cách đếm thời gian cổ của người Việt, thể hiện sự kéo dài, triền miên của nỗi nhớ. "Trông nam nhớ bắc" và "trông quế nhớ trầm" là cách nói ví von, ẩn dụ cho sự mong ngóng người thương ở nơi xa, nơi có thể là phương Bắc hoặc phương Nam. "Quế" và "trầm" là những sản vật quý, thường dùng trong đời sống tinh thần, tâm linh, thể hiện sự trân quý, nâng niu tình cảm. Câu ca dao đã khái quát hóa nỗi lòng chung của biết bao người phụ nữ Việt Nam trong những hoàn cảnh tương tự.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi bạn bè đi xa, lâu ngày không gặp, tôi hay ngân nga câu "Đêm năm canh trông nam nhớ bắc" để diễn tả nỗi nhớ của mình."
Phân tích: Câu này được dùng để bày tỏ nỗi nhớ mong bạn bè đã đi xa, lâu ngày chưa gặp. Nó thể hiện sự cô đơn, trống vắng và mong chờ ngày đoàn tụ, tương tự như tâm trạng của người chinh phụ trong ca dao xưa.

Kết luận

Câu ca dao là lời tự sự chân thành, thấm đẫm tình cảm của người phụ nữ khi yêu xa. Nó mang giá trị nghệ thuật sâu sắc với cách dùng từ ngữ gợi hình, gợi cảm, thể hiện nỗi nhớ nhung dai dẳng, khắc khoải.
# Tình yêu đôi lứa # tương tư # năm canh # nhớ nhung

Bài viết liên quan