Đêm thổn thức ngồi khêu đèn phụng

Canh sang năm gần lụn khúc rồng

Trách ai ở chẳng hết lòng

Phụ tình gần gũi, có chồng xa xôi

Đoạn ca dao "Đêm thổn thức ngồi khêu đèn phụng..." là lời than thở, oán trách của người phụ nữ trong hoàn cảnh éo le. Câu ca thể hiện tâm trạng buồn tủi, cô đơn và sự bất mãn trước tình cảnh bị phụ bạc.

Câu ca dao này xuất phát từ thực tiễn đời sống hôn nhân và tình yêu của người Việt xưa, đặc biệt là những gia đình có hoàn cảnh người chồng phải đi xa để mưu sinh hoặc phục vụ chiến tranh. Người phụ nữ ở nhà thường phải gánh vác công việc gia đình, chăm sóc con cái và nỗi nhớ mong chồng. "Đèn phụng" là loại đèn dầu có chân đế hình con phụng, thường được dùng trong các gia đình khá giả, gợi lên sự cô đơn của người phụ nữ trong đêm khuya. "Canh khuya gần lụn khúc rồng" là cách diễn tả thời gian đêm khuya sắp tàn, là lúc lòng người dễ xao xuyến, suy tư. Sự oán trách "trách ai ở chẳng hết lòng" và "phụ tình gần gũi, có chồng xa xôi" thể hiện bi kịch của người phụ nữ bị người yêu hoặc chồng phản bội khi họ đang ở nơi xa, hoặc khi người chồng đã có gia đình nhưng vẫn có tình nhân bên ngoài. Nó phản ánh một phần hiện thực xã hội phong kiến, nơi mà người phụ nữ thường chịu nhiều thiệt thòi và đau khổ trong tình yêu và hôn nhân.

Đoạn ca dao là tiếng lòng thổn thức của người phụ nữ, thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc về tình yêu và hôn nhân. Nó ca ngợi sự thủy chung, lên án thói phụ bạc, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học dân gian Việt Nam.