Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này bắt nguồn từ đời sống sinh hoạt, lao động và tâm lý của người nông dân Việt Nam xưa, đặc biệt là trong các mối quan hệ gia đình. "Nhà má" là cách gọi thân thương, gần gũi của con cái đối với mẹ, thể hiện sự gắn bó máu mủ. Hành động "xá" và "quỳ" là những biểu hiện văn hóa truyền thống của người Việt Nam khi đối diện với bậc sinh thành, thể hiện sự tôn kính, biết ơn và mong muốn được che chở, đùm bọc. Trong xã hội phong kiến xưa, vai trò của người mẹ trong việc nuôi dưỡng, giáo dục con cái là vô cùng quan trọng, và sự hiếu thảo luôn được đề cao. Câu ca dao này có thể ra đời trong những hoàn cảnh người con xa quê, đi làm ăn xa, mỗi lần đi ngang qua quê nhà, nhớ về mẹ, hoặc trong những dịp lễ Tết, giỗ chạp, khi con cái trở về thăm mẹ. Nó cũng có thể là lời tự sự của người mẹ khi nhìn đứa con khôn lớn, đi xa, với mong ước con luôn nhớ về cội nguồn, về tình mẹ bao la. Bối cảnh nông nghiệp, khi người con đi làm đồng, đi chợ, hoặc đi xa đều có thể cất lên những lời này để thể hiện tâm trạng, nỗi lòng.