Nguồn gốc và Xuất xứ
Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi lễ giáo hà khắc, đặc biệt là chế độ gia trưởng, đã kìm hãm và chi phối nặng nề đời sống tình cảm của con người, nhất là giới trẻ. Tình yêu nam nữ thường bị ngăn cấm, không được tự do lựa chọn bạn đời. Những cuộc tình đẹp thường phải đối mặt với sự phản đối gay gắt từ phía gia đình, mà cụ thể là cha mẹ, những người được coi là "biển" và "trời" trong quan niệm "Sợ mẹ bằng biển sợ cha bằng trời". Hoàn cảnh ra đời của bài ca dao thường gắn liền với những mối tình éo le, bị chia cắt hoặc có nguy cơ bị chia cắt. Người con gái mang thai ngoài ý muốn hoặc có tình ý với chàng trai mà gia đình không chấp nhận, dẫn đến những lời than thân trách phận, những lời giãi bày tâm sự như trong bài ca dao. Hình ảnh "dì thằng cu" (chăm sóc con của người khác, thường là em bé) có thể ám chỉ người con gái chưa lập gia đình nhưng đã mang thai, hoặc đã có con, làm tăng thêm sự éo le và khó khăn cho mối tình. Cuộc sống gắn liền với sông nước, với chiếc thuyền nan, mái chèo cho thấy bài ca dao có nguồn gốc từ những vùng quê sông nước, nơi mà lao động trên đồng ruộng và trên sông nước là chủ yếu.