Đôi bên bác mẹ cùng già

Lấy anh hay chữ để mà cậy trông

Mùa hè cho chí mùa đông

Mùa nào thức ấy cho chồng ra đi

Hết gạo thiếp lại gánh đi

Hỏi thăm chàng học ở thì nơi nao?

Hỏi thăm đến ngõ thì vào

Tay đặt gánh xuống, miệng chào: Thưa anh!

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao trên là lời của người phụ nữ gửi gắm ước mong về người chồng tương lai. Cô mong muốn lấy được người chồng hay chữ để dựa dẫm, chăm sóc cho gia đình chu toàn, không phụ thuộc vào bố mẹ già.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Người phụ nữ mong muốn lấy một người chồng có học thức, có thể gánh vác việc nhà và lo cho gia đình từ bữa ăn đến sinh hoạt hàng ngày. Dù là mùa hè hay mùa đông, chồng cũng phải có đủ điều kiện vật chất để sinh sống, không để vợ phải vất vả.

Nghĩa bóng

Câu ca dao thể hiện quan niệm truyền thống về vai trò của người đàn ông trụ cột trong gia đình. Đồng thời, nó cũng cho thấy mong muốn về một cuộc sống sung túc, đủ đầy và sự sẻ chia gánh nặng gia đình.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi mà việc học hành, khoa bảng được coi trọng. Trong các gia đình nông nghiệp, việc người đàn ông có học thức thường đồng nghĩa với việc có khả năng làm quan, mang lại vinh quang và sự sung túc cho gia đình. Ngay cả khi không đỗ đạt, chữ nghĩa cũng giúp người đàn ông có khả năng quản lý, tính toán tốt hơn trong công việc đồng áng và sinh kế gia đình. Cha mẹ già yếu không còn sức lao động, việc có một người con trai hay chữ để cậy nhờ là một mong muốn chính đáng. Người phụ nữ khi lấy chồng cũng mong muốn có một người bạn đời vững chãi, có thể cùng mình vun đắp cuộc sống. Hình ảnh người phụ nữ gánh gồng đi tìm chồng cho thấy sự chủ động, khao khát xây dựng hạnh phúc, nhưng cũng phản ánh một phần gánh nặng của người phụ nữ trong xã hội xưa.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi con gái lớn, mẹ thường dặn dò: "Sau này con phải tìm được tấm chồng nào hay chữ, có chí hướng để nương tựa, chứ đừng lấy mấy kẻ lông bông, không lo được gì.""
Phân tích: Lời khuyên này phản ánh mong muốn của người mẹ đối với tương lai của con gái, tương tự như mong muốn trong câu ca dao, thể hiện mong muốn về một người chồng có năng lực, có thể gánh vác và lo cho gia đình.

Kết luận

Đoạn ca dao là tiếng lòng của người phụ nữ về mong muốn có một người chồng vừa có năng lực, vừa có trách nhiệm. Nó thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc và sự đề cao giá trị của người chồng.

Bài viết liên quan