Đục cùn thì giữ lấy tông

Đục long cán gãy còn mong nỗi gì

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Đục cùn thì giữ lấy tông / Đục long cán gãy còn mong nỗi gì" là lời răn dạy sâu sắc của ông cha ta về giá trị của sự bền vững và tầm quan trọng của việc giữ gìn những gì cốt lõi, cơ bản.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu ca diễn tả việc một cái đục cùn, dù không còn sắc bén, vẫn có thể dùng được nếu giữ chắc cán. Ngược lại, một cái đục sắc bén nhưng cán đã gãy thì hoàn toàn vô dụng, không thể làm gì được nữa.

Nghĩa bóng

Về nghĩa bóng, câu ca khuyên con người đừng nên chạy theo những thứ hào nhoáng, mới lạ mà bỏ quên đi những giá trị cốt lõi, nền tảng. Hãy biết trân trọng, gìn giữ những gì mình đang có, những mối quan hệ, kiến thức, kỹ năng cơ bản để phát triển bền vững.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này bắt nguồn từ kinh nghiệm thực tiễn trong lao động sản xuất, đặc biệt là trong nghề mộc và các công việc đòi hỏi sử dụng công cụ. Xưa kia, người nông dân và thợ thủ công phụ thuộc rất nhiều vào công cụ lao động. Một cái đục tốt, bền bỉ là tài sản quý giá. Nếu đục bị cùn, người ta vẫn tìm cách mài lại, giữ chắc cán để tiếp tục sử dụng, bởi lẽ việc chế tạo một cái đục mới tốn nhiều công sức và nguyên liệu. Tuy nhiên, nếu cán đục bị gãy, dù lưỡi đục còn tốt đến mấy cũng trở nên vô dụng. Sự gãy đổ của cán tượng trưng cho sự mất mát, tan vỡ không thể phục hồi. Từ hình ảnh cụ thể đó, ông cha ta đã khái quát hóa thành bài học đạo lý sâu sắc, khuyên nhủ con người biết trân trọng những gì nền tảng, cốt lõi, bởi lẽ sự đổ vỡ của những yếu tố cơ bản này sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, khó lòng vãn hồi.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi con cái trong gia đình bất hòa, cha mẹ thường khuyên: "Thôi các con, đục cùn thì giữ lấy tông, đục long cán gãy còn mong nỗi gì"."
Phân tích: Trong trường hợp này, câu ca dao được dùng để khuyên nhủ các con trong gia đình, dù có những bất đồng hay mâu thuẫn, cũng nên nhớ đến tình nghĩa cốt lõi, sự gắn kết máu mủ. Đừng để những xích mích nhỏ làm tan vỡ mối quan hệ gia đình thiêng liêng, bởi lẽ khi sự gắn kết đó đã mất đi thì rất khó để hàn gắn.

Kết luận

Câu ca dao "Đục cùn thì giữ lấy tông / Đục long cán gãy còn mong nỗi gì" mang giá trị tư tưởng to lớn, nhắc nhở con người về sự khôn ngoan trong việc nhìn nhận và đối xử với các giá trị trong cuộc sống. Nghệ thuật so sánh ẩn dụ độc đáo làm cho bài học thêm sinh động, dễ đi vào lòng người.
# Lịch sử # Trịnh Cán # chúa Trịnh

Bài viết liên quan