Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi lễ giáo hà khắc và quan niệm "cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy" chi phối mạnh mẽ đời sống hôn nhân. Đặc biệt, nó phản ánh thực trạng của những mối tình ngang trái, không thành do những ràng buộc về gia đình, xã hội. Hình ảnh "lúa đổ vào kho" là một phép ẩn dụ sinh động, xuất phát từ đời sống nông nghiệp lúa nước gắn bó mật thiết với người Việt. Lúa khi đã gặt về, phơi khô, và "đổ vào kho" thì đó là thành quả lao động, là tài sản thuộc về gia đình. Tương tự, người con gái khi đã có chồng, đã "về nhà chồng", thì đã thuộc về gia đình nhà chồng, không còn là người tự do để có thể đón nhận tình cảm hay sự theo đuổi của người khác nữa. Việc chàng trai "lần dò xúc chơi" gợi lên sự vụng trộm, không chính đáng, có thể dẫn đến tai tiếng cho cả hai bên và người chồng. Sự xuất hiện của "người canh" và nguy cơ "đi ở tù" cho thấy xã hội xưa rất coi trọng đạo đức, hôn nhân, và việc xen vào chuyện gia đình người khác là điều không thể chấp nhận được.