Em về Kẻ Mỏ mần chi

Rọng nương thì ít rú ri thì nhiều.

Câu ca dao "Em về Kẻ Mỏ mần chi / Rọng nương thì ít rú ri thì nhiều" là lời than thở, trách móc nhẹ nhàng của người phụ nữ về người chồng hay đi xa, ít lo làm ăn. Câu ca thể hiện nỗi lòng của người ở lại, mong muốn sự gắn bó và chia sẻ trách nhiệm trong gia đình.

Câu ca dao này thuộc thể loại ca dao - dân ca, một hình thức văn học dân gian gắn liền với đời sống lao động và sinh hoạt của người Việt Nam xưa. Vùng đất 'Kẻ Mỏ' thường được hiểu là những nơi có mỏ than, mỏ khoáng sản, nơi mà nam giới hay đi làm ăn xa, xa nhà, xa vợ con để kiếm kế sinh nhai. Hoàn cảnh ra đời của câu ca dao này có thể xuất phát từ thực tế cuộc sống của những người dân lao động nghèo, đặc biệt là phụ nữ ở các vùng nông thôn, miền núi, nơi mà kinh tế phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và lao động chân tay. Khi người đàn ông trong gia đình đi làm ăn xa, để lại người phụ nữ một mình gánh vác việc nhà, việc đồng áng, việc chăm sóc con cái. Họ mong mỏi chồng con về nhà, cùng san sẻ gánh nặng. Câu ca dao là tiếng lòng của những người phụ nữ chân chất, mộc mạc, thể hiện sự mong muốn về một cuộc sống gia đình no đủ, hạnh phúc, nơi mà cả hai vợ chồng cùng nhau lao động, cùng nhau vun đắp cho tương lai. "Rọng nương" chỉ việc làm nương rẫy, trồng trọt, một công việc vất vả nhưng mang lại kết quả vật chất, nuôi sống gia đình. "Rú ri" là tiếng chim kêu, thường gợi lên sự nhàn rỗi, không có việc gì làm. Việc ít làm nương mà lại nhiều thời gian "rú ri" cho thấy sự lười biếng, không lo làm ăn, hoặc có thể là sự vắng bóng của người đàn ông trong gia đình, khiến công việc bị bỏ bê.

Câu ca dao là lời than thở mộc mạc, chân thành, thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Với nghệ thuật đối lập "ít - nhiều" và hình ảnh giàu sức gợi, câu ca dao đã khắc họa sâu sắc tâm trạng của người phụ nữ lao động.